دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
سامانه رتبه بندی نشریات علمی
سامانه همایش ها
سامانه جامع رسانه‌های کشور
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام
مرکز ملی شاپا

 آمار

تعداد نشریات21
تعداد شماره‌ها455
تعداد مقالات3,488
تعداد مشاهده مقاله3,660,762
تعداد دریافت فایل اصل مقاله2,836,492
امینی, محمد, ابوترابی, سید امیرمحمد, حسینی, محمدرضا. (1405). تحلیل حقوقی مسئولیت مدنی پهپادهای هوشمند (مسئولیت مدنی پهپادهای هوشمند؛ با نگاهی ابزار محور یا محصولی با شخصیت حقوقی مستقل؟). سامانه مدیریت نشریات علمی, 16(1), 70-39.
محمد امینی; سید امیرمحمد ابوترابی; محمدرضا حسینی. "تحلیل حقوقی مسئولیت مدنی پهپادهای هوشمند (مسئولیت مدنی پهپادهای هوشمند؛ با نگاهی ابزار محور یا محصولی با شخصیت حقوقی مستقل؟)". سامانه مدیریت نشریات علمی, 16, 1, 1405, 70-39.
امینی, محمد, ابوترابی, سید امیرمحمد, حسینی, محمدرضا. (1405). 'تحلیل حقوقی مسئولیت مدنی پهپادهای هوشمند (مسئولیت مدنی پهپادهای هوشمند؛ با نگاهی ابزار محور یا محصولی با شخصیت حقوقی مستقل؟)', سامانه مدیریت نشریات علمی, 16(1), pp. 70-39.
امینی, محمد, ابوترابی, سید امیرمحمد, حسینی, محمدرضا. تحلیل حقوقی مسئولیت مدنی پهپادهای هوشمند (مسئولیت مدنی پهپادهای هوشمند؛ با نگاهی ابزار محور یا محصولی با شخصیت حقوقی مستقل؟). سامانه مدیریت نشریات علمی, 1405; 16(1): 70-39.

تحلیل حقوقی مسئولیت مدنی پهپادهای هوشمند (مسئولیت مدنی پهپادهای هوشمند؛ با نگاهی ابزار محور یا محصولی با شخصیت حقوقی مستقل؟)

مطالعات بین‌ رشته‌ای دانش راهبردی
دوره 16، شماره 1 - شماره پیاپی 62، خرداد 1405، صفحه 70-39    اصل مقاله (1.55 M)
نوع مقاله: پژوهشی
نویسندگان
محمد امینی* 1؛ سید امیرمحمد ابوترابی2؛ محمدرضا حسینی3
1دانشجو دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه اصفهان
2دانشجو دکتری حقوق بین الملل دانشگاه شهید بهشتی
3عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی
چکیده
توسعه و افزایش برنامه‌ها، ابزارها و سامانه‌های هوشمند امری انکارناپذیر است و در جهان امروز باتوجه به قابلیت چشمگیر هوش مصنوعی، از آن در صنایع مختلف استفاده می‌شود. صنعت پهپاد نیز از این امر مستثنی نیست و امروزه می‌توان شاهد پهپادهای هوشمندی بود که بدون کنترل انسان و متناسب با هدف یا اهدافی که دارند فعالیت کنند و حتی در مواردی (برخلاف پهپادهای اتوماتیک) اقداماتی انجام دهند که قابل پیش‌بینی نباشد. اما آنچه در این تحقیق مورد بررسی قرار می‌گیرد، موضوع مسئولیت مدنی این‌گونه از پهپادها است. سؤال قابل طرح آن است که در صورت ورود زیان از فعالیت‌های پهپاد هوشمند، مسئولیت جبران خسارت منتسب به چه کس یا چه چیزی است؟ آیا می‌توان چنین محصول هوشمندی را مسئول افعال خسارت‌آمیز خود دانست؟ آنچه از این مقاله با روش توصیفی – تحلیلی به دست آمد، عبارت است از ظرفیت حقوق ایران در امکان اعتبار شخصیتی مستقل به هوش مصنوعی خودمختار که متعاقب آن، در صورت تحقق فعل زیانبار از سوی سیستم هوشمند (مانند پهپاد)، مسئولیت متوجه هوش مصنوعی می‌شود و تدارک ضرر نیز باید توسط همان (مثل جبران خسارت از محل درآمدهای هوش مصنوعی، بیمه، صندوق جبران غرامت و غیره) به عمل آید.
کلیدواژه‌ها
هوش مصنوعی؛ پهپادهای هوشمند؛ شخصیت مستقل؛ جبران خسارت (مسئولیت مدنی)؛ بیمه
مراجع
فهرست منابع

اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران (1394). پیش‌نویس ضوابط و مقررات بهره‌برداری از وسایل پرنده بدون سرنشین غیرنظامی، تهران: بی‌نا.

آجیلی، هادی؛ سجادی، سید محسن؛ کرمی، منیره (1398). بررسی جایگاه پهپاد در حقوق بین‌الملل، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، 12(45).

احدی، فاطمه (1389). مفهوم و مبانی و قلمرو جرائم با مسئولیت مطلق، فصلنامه علمی پژوهشی فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال دوم، شماره 5.

امامی، سید حسن (1356). حقوق مدنی، چاپ ششم، جلد 4، تهران: اسلامیه

ایزدی فرد، علی‌اکبر؛ نظرپور، حمزه (1401). مسئولیت مدنی پهپادهای غیرنظامی، فقه و مبانی حقوق اسلامی، 55(1).

بابایی، ایرج (1399). مفهوم مسئولیت مدنی، فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 3(6).

بادینی، حسن؛ شعبانی کندسری، هادی؛ دادپرور، سجاد (1391). مسئولیت محض، مبانی و مصادیق، مجله حقوق تطبیقی، دوره 3، شماره 1.

باریکلو، علی‌رضا (1389). مسئولیت مدنی، تهران: میزان.

بصیری، عباس (1398). مسئولیت‌پذیری در به‌کارگیری جنگ‌افزارهای رباتیک مستقل، تعالی حقوق، 5(2).

حسینی عاملی، محمدجواد (بی‌تا). مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، بیروت: دار احیا التراث العربی.

حسینی، محمدرضا؛ یزدانی، رحیم (1396). تبیین مسئولیت‌های ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی از منظر حقوقی، مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 27(27).

حکمت نیا، محمود؛ محمدی، مرتضی؛ واثقی، محسن (1398). مسئولیت مدنی ناشی از تولید ربات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی خودمختار، حقوق اسلامی، 16(60).

حکیم زاده خوئی، پیمان؛ دروگری، ریحانه (1401). نقش هوش مصنوعی در مخاصمات مسلحانه و پیامدهای حقوقی آن، قابل دسترسی در وب‌سایت:         https://unstudies.ir/iauns-forum/

خارباف، عباس (1392). پرندگان آهنین: از زمین تا فضا، تهران: طلایی.

خمینی، سید روح الله (1424). توضیح المسائل، چاپ هشتم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به حوزه علمیه قم.

ذوالقدر، محمدجواد (1402). امکان‌سنجی اعطای شخصیت حقوقی به هوش مصنوعی (به راهنمایی: شهبازی‌نیا، مرتضی)، تهران: دانشکده حقوق دانشگاه تربیت مدرس.

ژوردن، پاتریس (1386). تحلیل رویه قضایی در زمینۀ مسئولیت مدنی (مترجم: مجید ادیب)، چاپ 1، تهران: انتشارات میزان.

سازمان هواپیمایی کشوری (1400). مقررات وسایل پرنده هدایت‌پذیر از راه دور (پهپادها)، تهران: سازمان هواپیمایی کشوری.

سبزواری، عبدالاعلی (1413). مهذّب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، قم: المنار.

شکوهی، حسین (1392). نقش پهپاد در جنگ‌های آینده صحنه نبرد ناهمگون، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.

شهیدثانی، زین‌الدین (1413). مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.

صدر، محمد (1420). ماوراء الفقه، بیروت: دار الاضواء للطباعه و النشر و التوزیع.

صفایی، سید حسین؛ رحیمی، حبیب اله (1401). مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، چاپ هفدهم، تهران: سمت.

طالبی مرتضی (1401). تعیین شاخص‌های سامانه فرماندهی و کنترل پهپادها در عملیات جنگ الکترونیک، فصلنامه مطالعات جنگ، 4(14).

طوسی، محمد (1407). تهذیب الاحکام، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

عامر، حسین؛ عبدالرحیم (1979). المسئولیه المدنیه التقصیریه و العقدیه، چاپ 2، مصر: دارالمعارف.

 

 

عین القضاتی، علیرضا؛ پیکرنگار، عبداله؛ شعبانی فر، محمد (1397). شناسایی عوامل مؤثر بر ایجاد جامعه سبز، هوشمند و پشتیبانی از تولید ملی با تأکید بر علوم و فناوری‌های نوین همگرا، مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 8(32)، 183-157.

کاتوزیان، ناصر (1374). الزام‌های خارج از قرارداد: ضمان قهری، تهران: دانشگاه تهران.

کلینی، محمد (1429). الکافی، قم: دارالحدیث.

کیانی، کریم (1351). حقوق تجارت، بی‌جا.

گندمکار، رضا حسین؛ صالحی مازندرانی، محمد؛ حمیدی، محمدمهدی (1400). بررسی تطبیقی امکان وجود شخصیت حقوقی برای سامانه‌های هوشمند در فقه امامیه، حقوق ایران و حقوق غرب، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 8(4)، 235-266.

محقق حلی، جعفر (1408). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: اسماعیلیان.

محمدی، ابوالحسن (1399). قواعد فقه، چاپ شانزدهم، تهران: میزان.

مرتضوی، سیدضیا (1393). مبانی و ادله اعتبار شرعی شخصیت حقوقی، فقه و اصول، شماره 2.

مکارم شیرازی، ناصر (1411). القواعد الفقهیه، قم: مدرسه الامام علی(علیه السلام)

مکارم شیرازی، ناصر (1429). رساله توضیح المسائل، چاپ پنجم، قم: انتشارات مدرسه علی ابن ابیطالب (علیه السلام)

نظری، ایراندخت (1389). مسئولیت مدنی مالک، چاپ 1، تهران: انتشارات جنگل.

واثقی، محسن (1399). امکان‌سنجی اعطای شخصیت حقوقی به ربات‌های هوشمند با تکیه بر مصوبه اتحادیه اروپا (شخص الکترونیک-2017)، مجلس و راهبرد، 27(103).

ولی پور، علی؛ اسماعیلی، محسن (1400). امکان‌سنجی مسئولیت مدنی هوش مصنوعی عمومی ناشی از ایجاد ضرر در حقوق مدنی، اندیشه حقوقی، 2(6)، 1-16.

یزدانیان، علیرضا (1395). قواعد عمومی مسئولیت مدنی، جلد دوم، چاپ اول، تهران: میزان.

یزدانیان، علیرضا؛ مهدوی، سید محمدهادی؛ عباسیان، رضا؛ مصلی نژاد، نیوشا (1395). مطالعه تطبیقی اوصاف شیء در مسئولیت مدنی ناشی از اشیا در حقوق ایران و فرانسه، مطالعات حقوق تطبیقی، 7(1)، 367-383.

یوسفی جویباری، محمد؛ قربانی گلشن‌آباد، محمد؛ سجادی، سیدمحسن (1399). بررسی جایگاه هواپیمای بدون سرنشین (پهپادها) در صیانت از حقوق بشر، مطالعات حقوق بشر اسلامی، 9(2)، 51-72.

References

Abeyratne, R. (2010), Aviation security law, Springer Science & Business Media.

Anthony Finn and Steve Scheding (2010), Developments and Challenges for Autonomous Unmanned Vehicles, Berlin, Springer Publication

Beard, Jack M (2014), “AUTONOMOUS WEAPONSAND HUMAN RESPONSIBILITIES”, GEORGETOWN JOURNAL OF INTERNATIONAL LAW, vol 45

Beck, S. (2016). “The Problem of Ascribing Legal Responsibility in the Case Of Robotics”. AI & Society Journal, 31(4), 473-481.

Bertolini, Andrea, Pericle Salvini & Teresa Pagliai & Annagiulia Morachioli & Giorgia Acerbi & Leopoldo Trieste & Filippo Cavallo & Giuseppe Turchetti (2016), “On Robots and Insurance”, Int of Soc Robotics Journal, Springer, No 8.

Cathelineau, Anne, (2013), “Principle général responsabilité du fait des choses”, Maitre de conférences à lˊ université de la Rochelle,14, Aout.

Chong, Jed; Sweeney, Nicole (2017), Civilian Drone Use in Canada, Ottawa, Library of Parliament.

Coeckelbergh, Mark (2011), “From Killer Machines to Doctrines and Swarms, or WhyEthics of Military Robotics Is not (Necessarily) About Robots”, Philosophy & Technology, Volume 24, Issue 3, pp 269-278.

Comandé, Giovanni (2018), “Multilayered (Accountable) Liability for Artificial Intelligence”, Münster Colloquium On EU Law And the Digital Economy, No 2.

Filipe Maia Alexandre, (2017) The Legal Status of Artificially Intelligent Robots Personhood, Taxation and Control, Degree of Master of Laws, under the supervision of Prof. Erik Vermeulen, Tilburg University.

Grut, Chantal (2013), “The Challenge of Autonomous Lethal Robotics to International Humanitarian Law”, Journal of Conflict & Security Law, Spring 2013, Vol. 18 Issue

Guire, Brian (2006), the History of Artificial Intelligence, Washington: University of Washington, December.

Harpwood, Vivienne (2009), Modern Tort Law, New York: published by Routledge-Cavendish.

Herman,Olivia (2013) Rise of drones a study on the legality of drone targeted killings of suspected terrorists, http://www.scriptiebank.be/sites/default/files/webform/scriptie/MasterThesisOliviaHerman.pdf

Kelley, Richard, Enrique Schaerer, Micaela Gomez & Monica Nicolescu (2010), Liability in Robotics: An International Perspective on Robots as Animals, Nevada: University of Nevada.

Nevejans, Nathalie (2016), European Civil Law Rules in Robotics; directorate-general for internal policies.

Pagallo, Ugo (2013), the Laws of Robots; Springer Dordrecht Heidelberg, New York.

Panichraksapong, Janewit (2020), “Legal Liability for Damage Arising from Drones”, Thammasat Business Law Journal, (10).

Paulius Cerka, Jurgita Grigiene, Gintare, Sirbikyte, (2017), “Is it possible to grant legal personality to artificial intelligence software systems?”, The International Journal of Technology Law and Practice.

Prosser, Williaml, (1971), The law of torts, 4e.ed. west publishing co.

Ronconi, G. B. A. Batista, T. J. & Merola, V. (2014). “The utilization of Unmanned Aerial Vehicles (UAV) for military action in foreign airspace”, UFRGSMUN: UFRGS Model United Nations Journal, 137-182.

Russell, Stuart J. Peter Norvig (2003), Artificial Intelligence A Modern Approach, New Jersey: Pearson Publication.

Vergouw, Bas; Nagel, Huub; Bondt, Geert; Custers, Bart (2016), Drone technology: Types, payloads, applications, frequency spectrum issues and future developments, The Future of Drone Use, Part of the book series: Information Technology and Law Series, ITLS, volume 27

Wagner, Markus (2013), “Autonomy in the Battlespace: independently Operating Weapon Systems and the Law of Armed Conflict”, International Humanitarian Law and the Changing Technology, Volume 41, pp 99-122.

Wein, Leon E (1992), “The Responsibility Of Intelligent Artifacts: Toward An Automation”, Jurisprudence, Vol 6.

Wilzig, Sam N, Lehman (1981), “Frankenstein Unbound: Towards A Legal Definition of Artificial Intelligence”, Futures, Vol 73, December.

Wuschka, S. (2011), “The Use of Combat Drones in Current Conflicts-A Legal Issues or a Political Problem”, Goettingen Journal of International Law, GoJIL Vol. 3, No. 3.

COPYRIGHTS

2026 by the authors. Published by The National Defense University. This article is an open-access article distributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 49
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 113