ارائه مدلی برای ارزیابی امکان پیاده سازی سامانه مکانیزه نگهداری و تعمیرات (CMMS) در یگان های عملیاتی

سرمایه‌گذاری برای پیاده‌سازی سیستم‌های اطلاعاتی و ابزار‌های مدیریتی جدید باید با یک راهبرد روشن و مشخص و برنامه‌ریزی بلندمدت همراه باشد. پیاده‌سازی این سیستم‌ها نیاز به سرمایه، زمان و سایر منابع دارد. درک صحیح از میزان آمادگی سازمان، برای جهت‌گیری درست تلاش‌ها و تدوین استراتژی‌های مناسب بسیار حائز اهمیت است. به‌دلیل این‌که هرگونه تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری در جهت رشد و توسعه سازمان در استفاده از سامانه‌ها و سیستم‌های اطلاعاتی، مستلزم آگاهی از سطح آمادگی فعلی سازمان‌هاست، نیاز به مدلی برای ارزیابی و آگاهی از میزان این آمادگی در راستای استفاده از سیستم‌های اطلاعاتی احساس می‌شود (مندز و همکاران، 2015).

در این راستا ضروری است که سازمان‌ها نیز قبل از هر اقدامی برای پذیرش سیستم‌های اطلاعاتی، به ارزیابی و امکان‌سنجی پیاده‌سازی آن بپردازند تا روند این کار براساس واقعیت‌های موجود و منطبق بر مقدورات، محدودیت‌ها و نقاط ضعف و قوت سازمان صورت گیرد (فرجی، 1389). سامانه مدیریت مکانیزه نگهداری و تعمیرات (CMMS[1])، یک نرم‌افزار کامپیوتری است که برای تسهیل مدیریت فرایندهای نگهداری و تعمیرات طراحی شده است. این واژه مخفف سامانه مدیریت نگهداری و تعمیرات رایانه‌ای است.

پیاده‌سازی و استفاده از نرم‌افزارهای سامانه مکانیزه نگهداری و تعمیرات، مزایا و منافع زیادی دارد. یکی از مزایای اصلی داشتن توانایی مدیریت مؤثرتر تیم‌های نگهداری و تعمیرات، پیمانکاران، منابع و هم‌سویی شیوه‌ها و وظایف نگهداری و تعمیرات آن‌ها با سایر بخش‌ها و اهداف کسب‌وکار است. نیل به این اهداف نیازمند بررسی الزامات موجود در حوزه پیاده‌سازی سامانه هوشمند رایانه‌ای نگهداری و تعمیرات تجهیزات در یگان‌های عملیاتی، استفاده از نظرات خبرگان و سپس جمع‌بندی و ارائه مدلی است که طی آن بتوان زمینه‌های پیاده‌سازی یک سامانه مکانیزه مطلوب در امر نگهداری و تعمیرات در یگان‌های عملیاتی را ایجاد کرد (محمدی نژاد، 1384).

با ارتقای تسلیحات و پیچیدگی جنگ‌افزارهای نوین در ندسا، لزوم ارتقای دستورالعمل‌ها، روش‌ها و تکنیک‌های جدید در حوزه نگهداری و تعمیرات تجهیزات دفاعی بیش‌ازپیش ضروری است. برای گذر از این مرحله و رسیدن به وضعیت مطلوب نگهداری و تعمیرات تجهیزات، لزوم مکانیزه شدن سامانه نگهداری و تعمیرات بیش‌ازپیش احساس می‌گردد. خروجی یک سامانه مکانیزه رایانه‌ای هوشمند در امر نگهداری و تعمیرات تجهیزات، منجر به در دسترس‌پذیری بیشتر و افزایش قابلیت اطمینان عملیاتی تجهیزات و تسلیحات و همچنین کاهش مدت‌زمان توقف‌ها خواهد شد. در سنوات گذشته سامانه‌های نت مکانیزه که در ندسا به‌صورت برون‌خط (آفلاین) پیاده‌سازی گردیده است، با انبوهی از مشکلات مانند عدم استقبال مدیران و کارکنان، ثبت داده‌های طولانی و غیرضروری، مناسب نبودن گزارش‌های خروجی، نبود سامانه و رایانه و همچنین شبکه در برخی یگان‌ها، مواجه است که منجر به شکست پیاده‌سازی اثربخش سامانه نت مکانیزه گردیده است.

با مشخص شدن میزان اهمیت سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه در ارتقا توان و میزان آمادگی تجهیزات رزمی، باید بدانیم چه علل و عواملی جهت پیاده‌سازی موفق آن در یک یگان نقش دارد و چگونه می‌توان این عوامل را ارزیابی کرد تا از میزان آمادگی یگان در پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه اطمینان حاصل کرد. بنابراین به‌منظور پیاده‌سازی یک سامانه در سطح یک سازمان-یگان عملیاتی نیاز به ارزیابی شرایط موجود فعلی و سپس رفع نواقص و مشکلات احصا شده است تا بتوان موفقیت در اجرا را تضمین کرد. برای سنجش میزان آمادگی پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه در یک یگان نیز بایستی ابتدا علل و عوامل مهم و حتی بومی موجود در سازمان یا یگان مربوطه مشخص گردد و سپس این علل و عوامل از حیث میزان اهمیت، دسته‌بندی شوند تا ارزیابی به‌صورت واقعی و منطقی‌تر انجام گردد.

سامانه نت مکانیزه از گذشته‌های دور در شرکت‌ها و سازمان‌های مختلف برنامه‌ریزی و پیاده‌سازی گردیده است. هر سازمان بنا به مقتضیات و نیازمندی‌های خود از یک نرم‌افزار استفاده و بهره‌برداری می‌کند، اما تجربیات متعدد موجود در اجرای ناموفق سامانه فوق در سازمان‌ها و شرکت‌های مختلف و همچنین در یگان‌های مختلف نیروهای مسلح به‌ویژه ندسا بیانگر نبود یک مدل مناسب جهت ارزیابی قبل از پیاده‌سازی به‌منظور رفع عیوب و شکست‌های رایج این سامانه است. بنابراین انجام این پژوهش به لحاظ ایجاد یک مدل یکسان با شناسایی و ارزیابی کلیه عوامل تأثیرگذار در پیاده‌سازی موفق سامانه نت مکانیزه در سطح یگان‌های مستقر در نیروهای مسلح می‌تواند به‌عنوان یک کار جدید تلقی گردد.

اهداف تحقیق:

الف. هدف اصلی: ارائه مدلی جهت ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان‌های عملیاتی ندسا

ب. اهداف فرعی:

1. شناسایی و تبیین معیار‌ها و زیرمعیارهای مؤثر در ارزیابی آمادگی سازمان جهت پیاده‌سازی سامانه مکانیزه در یگان‌های عملیاتی ندسا
2. مشخص کردن بااهمیت‌ترین و کم‌اهمیت‌ترین معیار‌ها و زیرمعیارهای مؤثر در ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه
3. 3-تعیین وزن‌ها و اولویت‌بندی معیار‌ها و زیر معیار‌های مؤثر در ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه
4. 4-ارزیابی میزان آمادگی سازمان (مطالعه موردی) به‌وسیله پرسش‌نامه استخراج‌شده از بندهای دو و سه اهداف فرعی به‌منظور بررسی امکان یا عدم امکان پیاده‌سازی سامانه در یک یگان عملیاتی ندسا

پرسش‌های تحقیق:

الف. پرسش اصلی: مدل مناسب جهت ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان‌های عملیاتی چگونه است؟

ب. پرسش‌های فرعی:

1. معیار‌ها و زیرمعیارهای مؤثر در پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان‌های عملیاتی کدام‌اند؟
2. بااهمیت‌ترین و کم‌اهمیت‌ترین معیار‌ها و زیر معیار‌های مؤثر در ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه کدام‌اند؟
3. وزن‌ها و اولویت‌بندی معیار‌ها و زیرمعیارهای مؤثر در ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه چگونه است؟
4. نتایج ارزیابی انجام‌شده در میزان آمادگی سازمان (مطالعه موردی) به‌وسیله پرسش‌نامه استخراج‌شده از بندهای دو و سه اهداف فرعی به‌منظور بررسی امکان یا عدم امکان پیاده‌سازی سامانه چیست؟

همچنین تحقیق جاری به لحاظ موضوعی مربوط به حوزه نگهداری و تعمیرات تجهیزات و اقلام دفاعی در کلیه یگان‌های عملیاتی ندسا است که در بازه زمانی سال‌های 1402 الی 1403 انجام شده است.

 

1. پیشینۀ پژوهش

با نگاهی به تاریخ نگهداری و تعمیرات، فرایند آن عمدتاً از نوع واکنشی بوده است، زیرا عملیات نگهداری و تعمیرات قبل از اختراع رایانه‌ها به‌صورت بوروکراسی کاغذی انجام شده است. نگهداری سوابق موجودی، به‌روزرسانی داده‌ها و اطمینان از برنامه‌ریزی صحیح نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه چالش‌برانگیز و پرهزینه بوده است. در طول این مدت این اسناد کاغذی در یک میز یا کشو ذخیره می‌شد. نرم‌افزار مکانیزه تعمیرات و نگهداری امروزه معمولاً توسط شرکت‌ها در سراسر جهان برای مستندسازی، استانداردسازی و تأیید فرایند‌های نگهداری و تعمیرات (نت) استفاده می‌شود؛ اما قبلاً، این کارها به‌صورت دستی با استفاده از رجیسترها انجام می‌شد که کار بسیار وقت‌گیر و سختی بود (استیو تام و همکاران، 2020).

بااین‌حال، CMMS در سال 1965 معرفی شد و هنوز هم در حال تکامل است و مدیریت کسب‌وکار را با هر به‌روزرسانی آسان‌تر می‌کند. پیشرفت‌های مهم CMMS  که تقریباً هر 10 سال یک‌بار اتفاق می‌افتد، در جدول (1) به‌صورت خلاصه آورده شده است.

جدول 1: روند تکامل نگهداری و تعمیرات مکانیزه

مراحل تکامل نرم‌افزار CMMS
مرحله 4	مرحله 3	مرحله 2	مرحله 1
رایانه‌های کوچک (مینی کامپیوترها یا Mini Computers) با معرفی مینی کامپیوترها، نرم‌افزار CMMS برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط مقرون‌به‌صرفه شد. علاوه بر این، فروشندگان CMMS قابلیت‌های جدیدی مانند گزارش‌دِهی در نرم‌افزار را اضافه کردند.	رایانه‌های بزرگ (Mainframe Computers) دستورات کاری چاپ و بین تکنسین‌ها توزیع می‌شد. سپس تکنسین‌ها آن فرم‌ها را به‌صورت دستی تکمیل و به کارمندان ورود داده یا دیتا اینتری ارسال می‌کردند که آن‌ها از داده‌های جمع‌آوری‌شده به رایانه‌های بزرگ اصلی استفاده می‌کردند.	پانچ کارت‌ها (Punch Cards) تکنسین‌ها برای واردکردن داده‌های دستور کار به کارت‌های پانچ از دستگاه‌های کارت‌خوان که بر مبنای زبان‌های برنامه‌نویسی مانند Cobol  و Fortran  نوشته‌شده بودند، استفاده می‌کردند.	1965 محدود به بزرگ‌ترین شرکت‌های تولیدی بود که تنها دارای رایانه‌های بزرگ بودند و استقرار آن بسیار گران بود.
مرحله 8	مرحله 7	مرحله 6	مرحله 5
CMMS های مبتنی بر ابر (Cloud-Based CMMS) مبتنی بر ابر برای رفع مشکلات ناشی از پیکربندی پیچیده سرور و پیکربندی مورد نیاز برای راه‌اندازی و تنظیم CMMS مبتنی بر وب معرفی شد.	CMMS  میزبانی‌شده روی وب یا CMMSهای مبتنی بر وب  (Web Hosted CMMS) در این زمان، اینترنت قدرتمند شده بود. بنابراین CMMS مبتنی بر وب توسعه داده شد که به‌واسطه آن دیگر از هرجایی با استفاده از لپ‌تاپ، تبلت یا تلفن‌های هوشمند دسترسی به آن امکان داشت.	CMMS  مبتنی بر مرورگرها، درون‌سازمانی (On Premise, Browser-Based CMMS) ازآنجاکه CMMS مبتنی بر MS Access دارای معایبی بود، فروشندگان CMMS به سمت CMMSهای مبتنی بر مرورگرها حرکت کردند. در ابتدا، این CMMS رابط کاربری جذابی نداشت، روی سرورهای محلی اجرا می‌شد	LAN  و PCs برنامه‌های کاربردی CMMS مبتنی بر Microsoft Access معرفی شدند؛ اما آن‌ها دسترسی به سوابق دستور کار، روابط متقابل در پایگاه داده و پیگیری هزینه را نداشتند. علاوه بر این، همه‌چیز باید چاپ می‌شد، بنابراین حتی یک به‌روزرسانی می‌توانست زمان و هزینه بیشتری صرف کند.

همچنین تعداد زیادی تحقیق در زمینۀ CMMS انجام شده است که برخی از مهم‌ترین این تحقیقـات در جدول (2)، ذکرشده است.

جدول 2: پیشینه تحقیق

عنوان نشریات/دانشگاه/سایت	عنوان تحقیق	نام محقق	نوع تحقیق	سال تحقیق	ردیف
دانشگاه جامع امام حسین(ع)، فصلنامه مدیریت زنجیره تأمین دوره 5 شماره 18	ویژگی‌ها و الزامات طراحی و اجرای سیستم‌های مکانیزه CMMS	حکمت	پایان‌نامه	1382	1
سومین کنفرانس ملی نگهداری و تعمیرات-سایت SID	ارائه یک نمونه موفق پیاده‌سازی سامانه مکانیزه نت خودروئی در نیروی زمینی سپاه	رحمانی	مقاله	1384	2
سومین کنفرانس ملی نگهداری و تعمیرات-سایت SID	تغییر فرهنگ‌سازمانی و اهمیت آن در پیاده‌سازی سیستم‌های مکانیزه نت	شریفی	مقاله	1384	3
دانشگاه پیام نور استان تهران-دانشکده فنی	بررسی روش‌های جاری نگهداری و تعمیرات و امکان بهبود تلفیق با روش‌های RCM[2] و TPM[3] و CMMS در کشتیرانی	خسروانی	پایان‌نامه ارشد صنایع	1389	4
نخستین کنفرانس نگهداری و تعمیرات یکپارچه. سایت CIVILICA.COM	ارزیابی و بهبود سیستم‌های مکانیزاسیون نگهداری و تعمیرات جهت ارائه سامانه جامع اجرای نگهداری و تعمیرات در مجتمع‌های صنعتی	پیشگام	مقاله	1389	5
اولین همایش ملی فناوری‌های نوین در علوم مهندسی- سایت CIVILICA.COM	عوامل حیاتی موفقیت در پیاده‌سازی سامانه CMMS در صنایع نفت و گاز ایران	نعیمی و آیت	مقاله	1389	6
ششمین کنفرانس ملی نگهداری و تعمیرات - سایت CIVILICA.COM	معیار‌های انتخاب و مشکلات سیستم‌های مکانیزاسیون مدیریت نگهداری و تعمیرات در ایران	پیشگام	مقاله	1389	7
اولین کنفرانس بین‌المللی حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی-سایت CIVILICA.COM	ارائه یک تجربه در پیاده‌سازی و استقرار سامانه مکانیزه مدیریت نگهداری و تعمیرات	ترابی	مقاله	1392	8
نخستین کنفرانس ملی تحقیقات بین رشته‌ای در مهندسی کامپیوتر، برق، مکانیک و مکاترونیک- سایت CIVILICA.COM	چابک سازی سیستم‌های نگهداری و تعمیرات (CMMS) از طریق دریافت بازخوردهای PLC [4]و بررسی تأثیر آن بر بهبود کارایی سامانه نت	کرمی و رضازاده	مقاله	1395	9
پنجمین کنفرانس ملی مدیریت - سایت CIVILICA.COM	مروری بر نقش فناوری اطلاعات در نگهداری و تعمیرات مکانیزه	فرجی مرجانلو	مقاله	1395	10
نشریه اندیشه آماد-SID.IR	بهبود عمر موتورهای برون نصب دریایی با پیاده‌سازی سامانه مکانیزه مدیریت نگهداری و تعمیرات	وحید حسینی	مقاله	1398	11
دانشگاه جامع امام حسین(ع)	ارزیابی آمادگی سازمان برای استقرار نرم‌افزار نت مکانیزه	اسدی	پایان‌نامه ارشد	1398	12
سایت CIVILICA.COM	ارائه یک روش ابتکاری جهت برنامه‌ریزی و چابک‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مبتنی بر CMMS و قابلیت اطمینان با به‌کارگیری رویکرد ترکیبی HFAD و HFTOPSIS براساس مفهوم اقتصاد مقاومتی (مطالعه موردی شرکت پتروشیمی آریاساسول)	سالمی	مقاله	1400	13
سایت CIVILICA.COM	طراحی ماژول هماهنگ‌کننده در نرم‌افزار CMMS مبتنی بر نگهداری و تعمیرات هوشمند ناب (به‌همراه مطالعه موردی)	حسینی زاده	مقاله	1401	14
پنجمین کنفرانس ملی مدیریت- سایت CIVILICA.COM	بررسی مفهوم سامانه برخط مکانیزه نگهداری و تعمیرات	انیسه	مقاله	1402	15
JOURNAL OF MANUFACTURING TECHNOLOGY MANAGMENT	AHP‐based evaluation of CMMS software	M., Carmignani	مقاله	2006	16
www.ScienceDirect	The Computerized Maintenance Management System an Essential Tool for World Class Maintenance	Michael weinker	مقاله	2016	17
www.ScienceDirect	Requirements Specification of a Computerized Maintenance Management System – A Case Study☆	Lopes	مقاله	2016	18
www.ScienceDirect	selection of computerized maintenance management systems to meet organizations’ needs using AHP	D. Meira	مقاله	2020	19
university of split	Determination of Benefits of the Application of CMMS Database Improvement Proposals	Jose A.Orosa	مقاله	2023	20
Porto university	SMARTS-Based Decision Support Model for CMMS Selection in Integrated Building Maintenance Management	Rodrigues Rui calego	مقاله	2023	21

خلاصه چند پژوهش از جدول بالا به شرح ذیل است.

خسروانی (1389)، در پایان‌نامه کارشناسی ارشد با عنوان «بررسی روش‌های جاری نگهداری و تعمیرات و امکان بهبود تلفیق با روش‌های RCM و TPM و CMMS در کشتیرانی» با بررسی وضعیت نت در سازمان و در نهایت با تلفیق TPM و RCM و CMMS به این نتیجه رسیده است که برنامه نت بهبودیافته و در نهایت با توزیع پرسش‌نامه از کارشناسان خبره و تحلیل آماری به این نتیجه رسیده است که این تحقیق موجب افزایش کارایی سامانه در عامل‌های نت شده است.

حکمت (1382)، در پایان‌نامه‌ای با عنوان «ویژگی‌ها و الزامات طراحی و اجرای سیستم‌های مکانیزه CMMS» بیان می‌کند که مؤسسات صنعتی و تولیدی، بنگاه‌های اقتصادی و سازمان‌های نظامی و غیرنظامی که در فراگرد ایفای مأموریت‌های تولیدی و عملیاتی خود از تجهیزات بهره می‌گیرند، نیازمند به‌کارگیری سیستم‌هایی هستند که ضمن حفظ آماده‌به‌کاری تجهیزات، عملیات مورد انتظار آن‌ها را با اطمینان بالا تضمین نموده به‌طوری‌که از امکانات قابل دسترس نیز به بهترین شکل ممکن استفاده نمایند. این سیستم‌ها که بر اصول و مفاهیمی خاص استوارند دارای ویژگی‌ها و الزاماتی هستند که در این مقوله به بررسی آن‌ها پرداخته می‌شود.

حسینی (1398)، طی مقاله‌ای با عنوان «بهبود عمر موتورهای برون نصب دریایی با پیاده‌سازی سامانه مکانیزه مدیریت نگهداری و تعمیرات» بیان می‌کند که بدون تردید یکی از ابزار‌های قدرتمند در مدیریت دانش, سامانه نت مکانیزه نگهداری و تعمیرات (CMMS) است که با ایجاد بستر ثبت و مستندسازی داده‌ها, امکان تولید اطلاعات و دانش را به وجود می‌آورد تا در نهایت با گسترش این دانش از تکرار خرابی‌ها جلوگیری به عمل آید. سامانه CMMS به‌صورت آزمایشی بر روی موتورهای برون نصب دریایی بنزینی به‌صورت محدود به اجرا درآمد تا نتایج آن برای تصمیم‌گیری‌های بعدی مشخص‌تر شود. در این مقاله ابتدا سامانه تعمیر و نگهداری CMMS معرفی شده و سپس مراحل پیاده‌سازی آن شرح داده می‌شود.

پیشگام (1389) در مقاله‌ای با عنوان «معیار‌های انتخاب و مشکلات سیستم‌های مکانیزاسیون مدیریت نگهداری و تعمیرات در ایران» در این پژوهش اشاره‌ای به روند پیدایش و رشد سیستم‌های نگهداری و تعمیرات گردیده است و با توجه به اهمیت سامانه مکانیزاسیون به‌عنوان یک ابزار مهم در جهت تحلیل داده‌ها و اتخاذ تصمیم‌های مدیریتی، به بررسی نقش این سیستم‌ها در مدیریت نگهداری و تعمیرات پرداخته و معیار‌های انتخاب سامانه مناسب جهت سازمان یا شرکت‌ها را با توجه به استانداردهای داخلی و خارجی بررسی نموده و سپس اشاره‌ای کوتاه به برخی از مشکلات نرم‌افزارهای مکانیزاسیون مدیریت نگهداری و تعمیرات می‌نماید.

منصوری (1402)، در مقاله‌ای با عنوان «بررسی مفهوم سامانه برخط مکانیزه نگهداری و تعمیرات» بیان می‌کند که نت مکانیزه و ویژگی‌های آن مسائل نگهداری و تعمیرات را ساده کرده و بین رویه‌های کار، تعادل ایجاد می‌کند. با استفاده از نرم‌افزار CMMS آشفتگی‌های کاری کم‌تر است و زندگی کارکنان آسان‌تر می‌شود. این نرم‌افزار که به مدیریت دارایی کمک می‌کند، مزیتی بزرگ برای سازمان است. هدف محقق از انجام این تحقیق بررسی مفهوم سامانه برخط مکانیزه نگهداری و تعمیرات است. جمع‌آوری داده‌ها براساس استفاده از مطالعه منابع و ادبیات نظری صورت گرفته است. نتایج نشان داد که مدیریت نگهداری و تعمیرات (نت) فقط یک سامانه نرم‌افزاری نیست بلکه ترکیبی از نرم‌افزار، بهترین شیوه‌ها و پرسنل آموزش دیده است که همگی بر یک هدف متمرکز شده‌اند. برنامه‌های مدیریت نگهداری و تعمیرات به میزان زیادی قابل سفارشی‌سازی هستند و تمرکز آن‌ها بر انواع نگهداری و تعمیرات مورداستفاده در تجهیزات و دستگاه‌ها است. چه از برنامه نگهداری و تعمیرات مبتنی بر شرایط مانند نگهداری و تعمیرات پیش‌گویانه (PDM) و چه از برنامه نگهداری و تعمیرات مبتنی بر زمان مانند نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه (PM) استفاده می‌کنید، آنچه اهمیت دارد این است که برنامه خود را بر نوع نگهداری و تعمیرات (نت) مورداستفاده و نقش آن در سازمان خود متمرکز کنید.

رحمانی و مهرانی (1384)، در مقاله‌ای با عنوان «ارائه یک نمونه موفق پیاده‌سازی سامانه مکانیزه نت خودروئی در نیروی زمینی سپاه» بیان می‌کند طراحی سامانه رایانه‌ای (مکانیزه) نت و پیاده‌سازی آن در یک سازمان به‌ویژه یک سازمان نظامی، سخت‌ترین و مهم‌ترین بخش کار است. انتخاب شیوه و روش مناسب در پیاده‌سازی سامانه مکانیزه نت در این‌گونه سازمان‌ها شامل روش‌های آموزش، مراحل مختلف پیاده‌سازی، مشکلات پیش‌آمده در هر مرحله، راه‌حل برخورد با مشکلات و ... مسائلی است که در این مقاله به آن پرداخته شده است.

اسدی (1398)، در پایان‌نامه‌ای با عنوان «ارزیابی آمادگی سازمان برای استقرار سامانه برخط مکانیزه نگهداری و تعمیرات» با استفاده از مدل 7S  مکنزی و پررنگ نمودن فرهنگ‌سازمانی در ابعاد هفت‌گانه آن، به ارزیابی آمادگی سازمان جهت پیاده‌سازی سامانه نت پرداخته است.

پیشگام و همکاران (1389)، در مقاله‌ای به‌عنوان «ارزیابی و بهبود سیستم‌های مکانیزاسیون نگهداری و تعمیرات جهت ارائه سامانه جامع اجرای نگهداری و تعمیرات در مجتمع‌های صنعتی» مسائل برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات ازجمله موارد مهم در سیستم‌های تولید صنعتی هستند. اصولاً سیستم‌های نگهداری و تعمیرات در سال‌های اخیر پیشرفت زیادی داشته‌اند در این زمینه صنایع پیشگام نفت و گاز و پتروشیمی موفق به توسعه نرم‌افزارهای کامپیوتری در این زمینه شده با توجه به ماژول‌های مختلف نرم‌افزارهای مدیریت نگهداری و تعمیرات CMMS و نحوه مدل‌سازی داده و نحوه سطح مشترک نرم‌افزارهای متفاوتی در این زمینه به وجود آمده‌اند که هرکدام از نرم‌افزارهای حاصله مزایا و معایب مختلفی دارند در این تحقیق اشاره‌ای به سیستم‌های نگهداری و تعمیرات گردیده و ملاک‌های ارزیابی و انتخاب نرم‌افزار براساس استانداردهای جهانی مورد بررسی قرار گرفته و اشاره‌ای به معایب کلی نرم‌افزارهای داخلی می‌گردد. سپس مدل بهینه‌سازی شده نرم‌افزار مدیریت نگهداری و تعمیرات تحت عنوان نرم‌افزار eMAPS ارائه و مزایای استفاده از آن عنوان می‌گردد.

ترابی (1392)، در مقاله‌ای با عنوان «ارائه یک تجربه در پیاده‌سازی و استقرار سامانه مکانیزه مدیریت نگهداری و تعمیرات» بیان می‌کند که سیستم‌های متنوعی در حوزه مدیریت نگهداری و تعمیرات تجهیزات و ساختمان‌ها در حال استقرار و کاربری در صنایع مختلف هستند. صنایع نفت، گاز و پتروشیمی با توجه به پیچیدگی‌های خاص خود نیازمند رویه‌های مناسب تجزیه تحلیل، پیاده‌سازی و کاربری سیستم‌های مکانیزه نگهداری و تعمیرات هستند. در این مقاله تجربه به‌دست‌آمده درخصوص طراحی، تجزیه تحلیل، پیاده‌سازی و کاربری سامانه مکانیزه نگهداری و تعمیرات و بررسی وضعیت سازمان قبل از به‌کارگیری این سامانه و بعد از آن شرح داده شده است.

«رودریگرز»^[5] و همکاران (2023)، طی مقاله‌ای با عنوان «مدل پشتیبان تصمیم مبتنی بر هوشمندی برای انتخاب CMMS در مدیریت یکپارچه تعمیر و نگهداری ساختمان» بیان می‌کند که یک سامانه نگهداری یکپارچه (IMS^[6]) نشان‌دهنده یک روش‌شناسی هماهنگ است که شامل سیاست‌های نگهداری مختلف، مانند نگهداشت پیشگیرانه و اصلاحی است. این سیستم‌ها بر سیستم‌های مدیریت نگهداری کامپیوتری (CMMS) متکی هستند، نرم‌افزار تخصصی که از چندین تأمین‌کننده در دسترس است. با توجه به ویژگی‌های متنوع نرم‌افزار CMMS تجاری، این کار با هدف توسعه یک مدل پشتیبانی تصمیم برای ارزیابی CMMS با تأکید بر دیدگاه یکپارچه در IMS انجام می‌شود. برای ساخت مدل تصمیم‌گیری از تکنیک رتبه‌بندی چند ویژگی ساده با استفاده از روش Swings (SMARTS) استفاده شد. مدل ارزیابی دارای مزیت پذیرش معیار‌هایی است که ارزیابی نرم‌افزار را یکپارچه می‌کند.

«لوپز»^[7] و همکاران (2016)، در مقاله‌ای با عنوان «مشخصات الزامات یک سامانه مدیریت نگهداری کامپیوتری - یک مطالعه موردی» یک پروژه در حال انجام را با هدف توسعه یک CMMS برای یک شرکت تولیدی ارائه کردند. مراحل حیاتی پروژه، شامل شناسایی نیازمندی‌ها و مشخصات سامانه، به‌تفصیل شرح داده شد و رویکرد اثربخشی و کارایی آن مورد تحلیل قرار گرفت.

«میرا»^[8] و همکاران (2020)، در مقاله‌ای با عنوان «انتخاب سیستم‌های مدیریت نگهداری کامپیوتری برای رفع نیاز‌های سازمان‌ها با استفاده از AHP» بیان می‌کند که مدیریت نگهداری دارایی‌های فیزیکی بدون پشتیبانی از یک سامانه اطلاعات تخصصی که اغلب به‌عنوان سامانه مدیریت نگهداری کامپیوتری (CMMS) نامیده می‌شود، به‌طور فزاینده‌ای دشوار شده است. پیاده‌سازی CMMS مزایای متعددی مانند کاهش هزینه، افزایش بهره‌وری و برنامه‌ریزی و زمان‌بندی بهتر را به‌همراه دارد. بااین‌وجود، به‌دلیل وجود مقدار زیادی CMMS در بازار، انتخاب مناسب‌ترین کار آسانی نیست. این مقاله یک روش تصمیم‌گیری چندمعیاره را براساس فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) ارائه می‌کند که برای ارزیابی مقایسه‌ای جایگزین‌های مختلف CMMS استفاده می‌شود. این روش امکان ارزیابی سطح کیفیت CMMS را براساس مجموعه‌ای از ویژگی‌های عملکردی و غیرعملکردی تعریف‌شده براساس ISO/IEC 25010:2011  ارائه می‌دهد که در یک ساختار سلسله مراتبی از 5 معیار و 16 زیرمعیار توزیع شد. این مطالعه کاربرد روش پیشنهادی را در یک شرکت تولید فوم مصنوعی نشان می‌دهد، جایی که امکان مقایسه دقیق سه نامزد احتمالی CMMS و انتخاب مناسب‌ترین آن‌ها را با توجه به نیاز‌ها و الزامات خاص این سازمان فراهم می‌کند. مشاهده شد که تفاوت‌ها در سطوح کیفی جهانی سه جایگزین CMMS عملاً قابل‌توجه نبودند و برای تکمیل فرایند تصمیم‌گیری نیاز به تحلیل هزینه و فایده داشتند. روش پیشنهادی نشان داده است که به‌راحتی در یک زمینه صنعتی به‌کار می‌رود که منجر به کاهش احتمال شکست اغلب سازمان‌ها در زمان اجرای CMMS می‌شود.

 

2. روش‌شناسی پژوهش

روش این نوع پژوهش از نوع رویکرد کمی است که محقق تصمیم می‌گیرد درباره چه چیزی مطالعه کند. سؤالات مشخص و کاملاً تعریف‌شده‌ای را مشخص می‌کند، اطلاعات را از جامعه تحقیق جمع‌آوری می‌کند و تحقیق خود را به صورتی کاملاً عینی اجرا می‌کند. با توجه به این‌که هدف پژوهش، یافتن یک‌راه علمی برای مشکل خاص است و علاوه بر آن باعث بهبود درک، نسبت به مسائل پیشِ‌روی سازمان ندسا می‌شود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی است. از نظر ماهیت و روش، توصیفی-پیمایشی است. تحقیقات توصیفی دسته‌ای از تحقیقات است که محقق معمولاً کار خود را با موضوعی که به‌خوبی تعریف‌شده است شروع می‌کند. با توجه به این‌که جهت جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز از مطالعات میدانی و ابزار پرسش‌نامه استفاده شده است، از نوع تحقیقات پیمایشی است. تحقیقات پیمایشی، شامل محدوده وسیعی از عملیات جمع‌آوری اطلاعات درباره باور‌ها و دیدگاه‌های تعداد زیادی از افراد است که می‌تواند توسط پرسش و پاسخ به‌صورت پرسش‌نامه صورت گیرد.

هر بررسی یا تحقیق از یک سیر برای اجرا پیروی می‌کند، در پژوهش حاضر پس از بررسی و تدوین سؤالات و اهداف پژوهش، به بررسی پیشینه تحقیق و مطالعات کتابخانه‌ای جهت شناسایی عوامل مؤثر بر پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه پرداخته شد، سپس از طریق مطالعات میدانی (پرسش‌نامه)، این معیار‌ها توسط خبرگان مورد بررسی قرار گرفت، معیار‌های تأییدشده به‌وسیله روش تصمیم‌گیری بهترین-بدترین مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. مراحل انجام این بررسی در شکل (1) آورده شده است

شکل 1: شمای کلی مراحل انجام تحقیق حاضر

جامعه آماری مورد مطالعه، شامل خبرگان، مدیران، کارشناسان و اپراتورهای نگهداری و تعمیرات در چند مجموعه عملیاتی و ستادی فعال در حوزه نگهداری و تعمیرات تجهیزات عمده دفاعی نیروی دریایی سپاه و همچنین اداره نگهداری و تعمیرات آماد و پشتیبانی سپاه است که در جدول (3) مشاهده می‌گردد. تجهیزات عمده دفاعی در حوزۀ رزم دریایی در یگان‌های و گروه‌های عملیاتی ندسا مستقر است که از لحاظ پراکندگی جغرافیایی در جنوب کشور از اروندرود تا بندر چابهار و در شمال از بندر آستارا تا بندر امیرآباد هستند.

جدول 3: بخش‌های سازمانی خبرگان همکار در پژوهش با جایگاه‌های شغلی مختلف

ردیف	بخش سازمانی	ردیف	بخش سازمانی
1	مرکز نگهداری و تعمیرات شناوری مناطق و پایگاه‌های دریایی	6	نگهداری و تعمیرات گروه پهپاد
2	گردان نگهداری و تعمیرات گروه‌های موشکی	7	معاونت نگهداری و تعمیرات آماد ندسا
3	مرکز تخصصی شناوری شهید محلاتی	8	اداره نگهداری و تعمیرات معاونت نگهداری و تعمیرات آماد سپاه
4	نگهداری و تعمیرات هوادریا ندسا	9	ناوتیپ‌ها و ناوگروه‌های شناوری

براساس بررسی پیشینه تحقیقات صورت گرفته و نیز دریافت نظر خبرگان، مدل مفهومی به شرح شکل (2) در این تحقیق ارائه شد. ازهمین‌رو، چهار معیار فرهنگ سازمانی، فناوری و زیرساخت، منابع و نیز فرایندها به‌عنوان اصلی‌ترین عامل در جهت پیاده‌سازی سامانه‌های مکانیزه نگهداری و تعمیرات در یگان‌های عملیاتی شناخته شدند. معیار فرهنگ سازمانی شامل زیر معیار‌های استقبال فرماندهان و رؤسا، استقبال پرسنل، فرهنگ کار تیمی و گروهی، تفکر سیستمی، گزارش‌های خروجی، حمایت و پشتیبانی، بهبود مستمر، آموزش فرماندهان و مدیران، آموزش پرسنل، کمک به بهبود، ارتقا و تأثیر سامانه در برآوردها و مطالبات عملیاتی هستند. در معیار فناوری و زیرساخت، زیرمعیارها شامل زیرساخت، نرم‌افزار مناسب، برخط بودن، پشتیبانی مستمر و توانایی نرم‌افزار در تأمین نیازمندی‌های نت است. معیار منابع شامل زیرمعیارهای نیروی انسانی متخصص، جایگاه سازمانی وجود کارگاه‌های تعمیراتی، اعتبارات و بودجه و واحد متولی پیگیری و در نهایت معیار فرایندها شامل زیرمعیارهای راهبرد مناسب وجود دستورالعمل‌ها وجود رده‌بندی تعمیراتی، کدینگ بودن قطعات انبار، برنامه‌ریزی و زمان‌بندی و وجود سامانه دستی نت است.

 

شکل 2: مدل مفهومی اولیه عوامل اثرگذار بر ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات در یگان‌های عملیاتی

جدول 4: معیار‌های اولیه ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه (نحوه حصول)

معیار	زیرمعیار	منابع
C1: فرهنگ سازمانی	:C11 میزان استقبال فرماندهان و رؤسا از پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان	(فرجی و همکاران، 1395) و (روشن، 1396)
	:C12 میزان استقبال پرسنل از پیاده‌سازی سامانه نت در یگان	(فرجی و همکاران 1395)
	:C13 میزان اعتقاد و اعتماد فرمانده نسبت به سامانه در برآورد مطالبه عملیاتی	خبرگان
	:C14 میزان ارتباطات و تعاملات مؤثر (فرهنگ کار تیمی و گروهی) در یگان برای پیاده‌سازی سامانه	خبرگان و (شاکری،1392)
	:C15 میزان نگرش سیستمی فرمانده یگان	خبرگان و (احمدی،1390)
	:C16 میزان نیاز فرماندهان و کارکنان یگان نسبت به استفاده از گزارش‌های خروجی سامانه	خبرگان
	:C17 میزان حمایت و پشتیبانی فرماندهان جهت پیاده‌سازی سامانه نت	(فرجی و همکاران 1395) و (حسینی زاده،1401)
	:C18 کمک به بهبود عملکرد یگان از طریق پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه	(حسینی زاده،1401)
	:C19 آموزش فرماندهان و مدیران قبل از پیاده‌سازی سامانه	(وشن،1396) و (فرجی و همکاران 1395) و (حسینی زاده،1401)
	C110: آشنایی پرسنل قبل از پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه	خبرگان و (فرجی و همکاران 1395) و (مصطفایی،1399)
	:C111 بهبود مستمر	خبرگان
C2: فناوری و زیرساخت	C21: وضعیت زیرساخت‌های یگان در حوزه IT (نرم‌افزاری و سخت‌افزاری، شبکه مناسب، رایانه، پرینتر و ...)	خبرگان و (حجازی و همکاران 1390)
	:C22 وضعیت امکان برخط (آنلاین) بودن سامانه در یگان	(حجازی و همکاران 1390) و خبرگان
	:C23 نرم‌افزار مناسب به جهت کاربری ساده	(رحمانی و همکاران،1384) و (مصطفایی،1399) و خبرگان و (حجازی و همکاران 1390)
	:C24 توانایی نرم‌افزار در تأمین نیاز‌های سامانه‌ای نت یگان	و (حجازی و همکاران 1390)
	:C25 پشتیبانی مستمر (ادمین) و تیم‌های رفع اشکال نرم‌افزار در ستاد بالادستی یگان	(حسینی زاده،1401) و (روشن،1396)
C3:  منابع (انسانی و اعتبارت)	:C31 جایگاه شغلی (پست سازمانی) مناسب جهت کاربران سامانه نت مکانیزه در یگان	خبرگان
	:C32 وجود واحد متولی پیگیری امورات سامانه در یگان	خبرگان
	:C33 وجود نیروی انسانی متخصص و ماهر در یگان	(حسینی زاده،1401) و (مصطفایی،1399) و (فتاحی،1401)
	:C34 وضعیت کارگاه‌های تعمیراتی، ابزارآلات، ماشین‌آلات و انبار مناسب در یگان	خبرگان
	:C35 آیا وجود اعتبارات و بودجه مناسب جهت پیاده‌سازی و پشتیبانی از سامانه (سخت‌افزاری و نرم‌افزاری)	(مصطفایی،1399)
C4: فرایندها	:C41 وجود راهبرد مناسب (سند راهبردی، نقشه تعالی نت و ...)	(حسینی زاده،1401) و خبرگان
	:C42 وجود دستورالعمل‌های نگهداری تجهیزات، کارت‌های نگهداری، کتابچه‌های تعمیراتی و آرشیو مناسب جهت ورود داده‌های صحیح به سامانه در یگان	(حسینی زاده،1401) و خبرگان
	:C43 وجود رده‌بندی سطوح تعمیراتی در یگان	خبرگان
	:C44 کدینگ قطعات انبارهای تعمیراتی	خبرگان
	:C45 برنامه‌ریزی و زمان‌بندی پیاده‌سازی سامانه تا بهره‌برداری کامل	(حسینی زاده،1401)
	:C46 وجود یک سامانه نت در یگان (نت دستی)	خبرگان

 

3. تجزیه‌وتحلیل یافته‌ها

تجزیه‌وتحلیل به‌عنوان فرایندی از روش علمی، یکی از پایه‌های اساسی هر روش تحقیقی است. تجزیه‌وتحلیل به‌طورکلی عبارت است از روشی که از طریق آن کل فرایند پژوهشی، از انتخاب مسئله تا دسترسی به یک نتیجه هدایت می‌شود. پرسش‌نامه‌های فوق دارای چهار معیار اصلی و هر بُعد دارای پنج تا یازده زیرمعیار است که درمجموع 27 زیرمعیار مورد بررسی قرار می‌گیرد. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌های پرسش‌نامه، تکنیک‌ها و ابزار‌های مختلفی جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. پرسش‌نامه‌های تدوین‌شده برای معیار‌ها و زیرمعیارها به کمک روش BWM بهترین-بدترین تجزیه‌وتحلیل شده‌اند:

نرم‌افزارهای عمومی مورد نیاز برای تدوین گزارش‌ها و خروجی‌های مقاله، نرم‌افزار Excel و نرم‌افزار تخصصی آماری LINGO و SPSS است.

3-1. آمار توصیفی مربوط به ویژگی‌های جمعیت‌شناختی

در جدول (5)، وضعیت پاسخ‌دهندگان از منظرهای مختلف مورد بررسی قرار می‌گیرد. پرسش‌نامه (1) بین 23 نفر و پرسش‌نامه (2) بین 14 نفر از این افراد (کل جامعه آماری خبرگان)، توزیع گردید و براساس آن، تصمیم‌گیری صورت پذیرفت. داده‌های توصیفی مربوط به ویژگی‌های جمعیت شناختی، به کمک نرم‌افزار Excel در نمودار‌های 1 تا 4 تا آمده است:

جدول 5: ویژگی‌های جمعیت شناختی

معیار
سن	شاخص	30 سال و کم‌تر	31 تا 35	36 تا 40	41 تا 45	45 تا 50	بالا‌تر از 50
	تعداد		3	7	3	8	2
	درصد		13%	31%	13%	34%	9%
میزان تحصیلات	شاخص	دیپلم  و پایین‌تر	فوق‌دیپلم	لیسانس	فوق‌لیسانس	دکتری	پسادکتری
	تعداد	2	3	10	7	1
	درصد	9%	13%	44%	31%	4%
سابقه خدمت	شاخص	5 سال  و کم‌تر	6 تا 10 سال	11 تا 15 سال	16 تا 20 سال	21 تا 25 سال	بیش از 25 سال
	تعداد		1	6	8	3	5
	درصد		4%	26%	34%	13%	23%
جایگاه شغلی	عنوان	اپراتور	تکنسین	کارشناس	مدیر	مدیر عالی
	تعداد	2	3	11	5	2
	درصد	9%	13%	47%	22%	9%

 

نمودار 1: درصد پاسخ‌دهندگان پرسش‌نامه به تفکیک سن

 

نمودار 2: درصد پاسخ‌دهندگان پرسش‌نامه به تفکیک تحصیلات

 

79 درصد از منظر میزان تحصیلات در رده تحصیلی، لیسانس و بالا‌تر بوده‌اند.

نمودار 3: درصد پاسخ‌دهندگان پرسش‌نامه به تفکیک سابقه خدمت

 

96 درصد خبرگان سابقه کاری بالای 11 سال دارند.

 

نمودار 4: درصد پاسخ‌دهندگان پرسش‌نامه به تفکیک جایگاه شغلی

 

 

3-2. بررسی روایی و پایایی

با توجه به تعداد 23 پرسش‌نامه توزیع‌شده بین خبرگان در ارزیابی امکان پیاده‌سازی نگهداری و تعمیرات مکانیزه در یگان‌های عملیاتی روایی پرسش‌نامه براساس فرمول لاوشه مورد بررسی قرار گرفت و همه سؤالات تأیید گردید. پس از تأیید روایی زیرمعیارها، در این مرحله با طیف پنج گزینه‌ای (خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد) پایایی آن‌ها نیز با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفت. پس از جمع‌آوری پاسخ‌ها برای تعیین پایایی پرسش‌نامه، پاسخ‌ها وارد نرم‌افزار Spss 16 گردید که ضریب آلفای کرونباخ کل پرسش‌نامه برابر 0.897 بوده و بدین‌ترتیب پرسش‌نامه از پایایی مطلوبی برخوردار است. هرکدام از معیار‌ها (فرهنگ سازمانی، فناوری و زیرساخت، منابع و فرایندها) از پایایی مطلوبی برخوردار است.

 

• 3-3. بررسی بهترین و بدترین معیار‌ها و زیرمعیارها

پس از جمع‌آوری پرسش‌نامه اول که توسط 23 نفر از خبرگان تکمیل‌شده بود، تعداد بهترین (پراهمیت‌ترین) و بدترین (کم‌اهمیت‌ترین) معیار و زیرمعیار توسط خبرگان مشخص شد و سپس در جلسه دیگر با تعداد محدودی از خبرگان، بهترین و بدترین معیار و زیرمعیار نهایی گردید. در جداول بعدی این روند مشخص شده است.

3-3-1. زیرمعیارهای مربوط به فرهنگ سازمانی

جدول 6: تعداد بهترین و بدترین زیرمعیارهای مربوط به فرهنگ سازمانی

کد زیرمعیار	زیرمعیارها	تعداد بهترین	تعداد بدترین
	میزان استقبال فرماندهان و رؤسا از پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان	16
	میزان استقبال پرسنل از پیاده‌سازی سامانه نت در یگان	2
	میزان اعتقاد و اعتماد فرمانده نسبت به سامانه در برآورد مطالبه عملیاتی
	میزان ارتباطات و تعاملات مؤثر (فرهنگ کار تیمی و گروهی) در یگان برای پیاده‌سازی سامانه	1
	میزان نگرش سیستمی فرمانده یگان
	میزان نیاز فرماندهان و کارکنان یگان نسبت به استفاده از گزارشات خروجی سامانه
	میزان حمایت و پشتیبانی فرماندهان جهت پیاده‌سازی سامانه نت	2
	کمک به بهبود عملکرد یگان از طریق پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه		9
	آموزش فرماندهان و مدیران قبل از پیاده‌سازی سامانه	1
	آشنایی پرسنل قبل از پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه	1
	بهبود مستمر (بازنگری و کنترل مستمر ایرادات سامانه توسط متولیان امر)		14

طبق جدول (5) پس از جمع‌آوری نظرات خبرگان، در زیرمعیارهای مربوط به موانع زیرساختی، بهترین زیرمعیار   (میزان استقبال فرماندهان و رؤسا از پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه در یگان) است که از 23 خبره مورد نظر، 16 خبره این زیرمعیار را در نظر گرفته‌اند و بدترین زیرمعیار در این بخش زیرمعیار  (بازنگری و کنترل مستمر ایرادات سامانه توسط متولیان امر) است که 14 خُبره روی این زیرمعیار اتفاق‌نظر داشته‌اند.

3-3-2. زیرمعیارهای مربوط به منابع انسانی و مالی

طبق جدول شماره (7)، پس از جمع‌آوری نظرات خبرگان، در زیرمعیارهای مربوط به منابع انسانی و مالی، بهترین زیرمعیار   (وجود واحد متولی پیگیری امورات سامانه در یگان) است که 10 خبره این زیرمعیار را در نظر گرفته‌اند و بدترین زیرمعیار در این بخش زیرمعیار  (وضعیت کارگاه‌های تعمیراتی، ابزارآلات، ماشین‌آلات و انبار مناسب در یگان) است که 21 خبره روی این زیرمعیار اتفاق‌نظر داشته‌اند.

جدول 7: تعداد بهترین و بدترین زیرمعیارهای مربوط به منابع انسانی و مالی

کد زیرمعیار	زیرمعیارها	تعداد بهترین	تعداد بدترین
	جایگاه شغلی (پست سازمانی) مناسب جهت کاربران سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه در یگان	5
	وجود واحد متولی پیگیری امورات سامانه در یگان	10	2
	وجود نیروی انسانی متخصص و ماهر در یگان	6
	وضعیت کارگاه‌های تعمیراتی، ابزارآلات، ماشین‌آلات و انبار مناسب در یگان		21
	وجود اعتبارات و بودجه مناسب جهت پیاده‌سازی و پشتیبانی از سامانه (سخت‌افزاری و نرم‌افزاری)	2

 

3-3-3. زیرمعیارهای مربوط به فناوری و زیرساخت

جدول 8: تعداد بهترین و بدترین زیرمعیارهای مربوط به فناوری و زیرساخت

کد زیرمعیار	زیرمعیارها	تعداد بهترین	تعداد بدترین
	وضعیت زیرساخت‌های یگان در حوزه IT (نرم‌افزاری و سخت‌افزاری، شبکه مناسب، رایانه، تعمیرات و ...)	17
	استفاده از نرم‌افزار مناسب به جهت کاربری ساده	2
	وضعیت امکان برخط (آنلاین) بودن سامانه در یگان	2	10
	پشتیبانی مستمر (ادمین) و تیم‌های رفع اشکال نرم‌افزار در ستاد بالادستی یگان
	توانایی نرم‌افزار در تأمین نیاز‌های سامانه‌ای نگهداری و تعمیرات یگان	2	13

 

3-3-4. زیرمعیارهای مربوط به فرایندها

جدول 9: تعداد بهترین و بدترین زیرمعیارهای مربوط به فرایندها

کد زیرمعیار	زیرمعیارها	تعداد بهترین	تعداد بدترین
	وجود راهبرد مناسب (سند راهبردی، نقشه تعالی نگهداری و تعمیرات، ابلاغیه‌ها و دستورالعمل‌های لازم درخصوص لوم پیاده‌سازی سامانه در سازمان)	3
	موجود بودن دستورالعمل‌های نگهداری تجهیزات، کارت‌های نگهداری، کتابچه‌های تعمیراتی و آرشیو مناسب جهت ورود داده‌های صحیح به سامانه در یگان	14
	وجود رده بندی سطوح تعمیراتی در یگان		2
	کدینگ قطعات انبارهای تعمیراتی		21
	نیاز به برنامه‌ریزی و زمان‌بندی پیاده‌سازی سامانه تا بهره‌برداری کامل	1

 

3-3-5. معیار‌های مربوط به ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه در یگان‌های عملیاتی

جدول 10: تعداد بهترین و بدترین معیار‌های مربوط به ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه در یگان‌های عملیاتی

کد معیار	معیار‌ها	تعداد بهترین	تعداد بدترین
	فرهنگ سازمانی	15
	منابع مالی و انسانی	2	2
	فناوری و زیرساخت	8
	فرایندها		21

طبق جدول (10) بهترین معیار در بین چهار معیار موجود در این تحقیق، فرهنگ سازمانی است که 15 نفر از خبرگان تحقیق، این معیار را پراهمیت‌ترین معیار تشخیص داده‌اند و بدترین معیار فرایندها بوده است که 21 نفر از خبرگان بر روی آن اتفاق‌نظر داشته‌اند.

 

3-4. تعیین وزن و اهمیت عوامل

در این بخش به تعیین وزن و اهمیت معیار‌ها و زیرمعیارهای پژوهش با استفاده از مدل BWM پرداخته شده است. از گام‌های اولیه این روش تعیین با اهمیت‌ترین و کم‌اهمیت‌ترین معیار‌ها و زیرمعیارها است. در این پژوهش با استفاده از نظرات خبرگان بااهمیت‌ترین و کم‌اهمیت‌ترین معیار‌ها و زیرمعیارها استخراج شدند. در گام بعد می‌بایست مقایسات زوجی بهترین معیار و زیرمعیار با دیگر معیار و زیرمعیار (BO) و مقایسه زوجی دیگر معیار‌ها و زیرمعیارها با بدترین معیار و زیرمعیار (OW) را تشکیل و در اختیار 14 نفر از خبرگان قرار داد تا به مقایسات زوجی پاسخ دهند (طبق پرسش‌نامه دوم). سپس بعد از پاسخ‌گویی مقایسات زوجی با استفاده از روش میانگین هندسی ادغام می‌شوند تا جهت تعیین وزن وارد الگوریتم روش BWM شوند که در ادامه آورده شده است.

مقایسه زوجی معیار‌های اصلی

مقایسه زوجی 4 معیار اصلی در جداول (11) و (12) آورده شده است.

جدول 11: مقایسه زوجی بهترین معیار با معیار‌های دیگر

فرایندها	OW
5.875	: فرهنگ سازمانی
5.544	: فناوری و زیرساخت
4.512	: منابع
1	: فرایندها

جدول 12: مقایسه زوجی معیار‌های دیگر با بدترین معیار

: فرایندها	:  منابع	: فناوری و زیرساخت	: فرهنگ سازمانی	BO
559/5	452/4	014/3	1	بهترین معیار: فرهنگ سازمانی

با توجه به جداول شماره 11 و 12 مدل خطی BWM معیار‌های اصلی به‌صورت زیر تشکیل می‌شود.

Min = Z;

|w₁-3/014w₂|≤ Z;

|w₁-4/452w₃|≤ Z;

|w₁-5/599w₄|≤ Z;

|w₁-5/875w₄|≤ Z;

|w₂-5/545w₄|≤ Z;

|w₃-4/512w₄|≤ Z;

;

 

مدل ‌بالا در نرم‌افزار لینگو حل می‌گردد که خروجی آن در شکل (3)، مشاهده می‌گردد.

شکل 3: خروجی مدل BWM معیار‌های اصلی در نرم‌افزار لینگو

 

با توجه به شکل (3)، معیار فرهنگ سازمانی با وزن 542/0 رتبه اول، معیار فناوری و زیرساخت با وزن 231/0 رتبه دوم، معیار منابع مالی و انسانی با وزن 156/0 رتبه سوم و معیار فرایندها با وزن 269/0 رتبه چهارم را کسب کرده است. همچنین نرخ سازگاری این مقایسه زوجی 155/0 است.

 

3-5. مقایسه زوجی زیرمعیارهای مربوط به هر چهار معیار

با همین روش و استفاده از نرم‌افزار لینگو، مقایسه زوجی تمام زیرمعیارهای هر معیار انجام گردید و در نهایت وزن نهایی معیار‌ها در جدول (13)، به دست آمد وزن نهایی زیرمعیارها از ضرب وزن معیار‌ها در وزن نسبی زیرمعیارها محاسبه گردید.

جدول 13: وزن نهایی زیرمعیارها

نام معیار اصلی	وزن معیار اصلی	کد زیرمعیار	وزن نسبی زیرمعیار	وزن نهایی زیرمعیار (وزن نسبی × وزن معیار اصلی)
: فرهنگ سازمانی	542/0		0٫2520	0٫1366
			0٫1030	0٫0558
			0٫0880	0٫0477
			0٫0780	0٫0423
			0٫0840	0٫0455
			0٫0710	0٫0385
			0٫0980	0٫0531
			0٫0590	0٫0320
			0٫0700	0٫0379
			0٫0660	0٫0358
			0٫0260	0٫0141
: فناوری و زیرساخت	231/0		0٫4580	0٫1058
			0٫1870	0٫0432
			0٫1470	0٫0340
			0٫1500	0٫0347
			0٫0560	0٫0129
: منابع	156/0		0٫1230	0٫0192
			0٫4980	0٫0777
			0٫1670	0٫0261
			0٫0540	0٫0084
			0٫1560	0٫0243
: فرایندها	069/0		0٫1440	0٫0099
			0٫3920	0٫0270
			0٫1290	0٫0089
			0٫0570	0٫0039
			0٫1210	0٫0083
			0٫1530	0٫0106

با توجه به وزن نهایی معیار‌ها و زیرمعیارها که با استفاده از مدل BWM به‌دست‌آمده است، رتبه‌بندی معیار‌ها و زیرمعیارها به‌صورت زیر است و در نمودار‌هایی به مقایسه آن‌ها پرداخته شده است.

 

3-5-1. معیار‌های اصلی

1. : فرهنگ سازمانی
2. : فناوری و زیرساخت
3. : منابع انسانی و مالی
4. : فرایندها

نمودار 5: نمودار مقایسه معیار‌های اصلی

3-5-2. زیرمعیارهای مربوط به فرهنگ سازمانی

1. : میزان استقبال فرماندهان و رؤسا از پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه در یگان؛
2. : میزان استقبال پرسنل از پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات در یگان؛
3. : میزان حمایت و پشتیبانی فرماندهان جهت پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات؛
4. : میزان اعتقاد و اعتماد فرمانده نسبت به سامانه در برآورد مطالبه عملیاتی؛
5. : میزان نگرش سیستمی فرمانده یگان؛
6. : میزان ارتباطات و تعاملات مؤثر (فرهنگ کار تیمی و گروهی) در یگان برای پیاده‌سازی سامانه؛
7. : میزان نیاز فرماندهان و کارکنان یگان نسبت به استفاده از گزارشات خروجی سامانه؛
8. : آموزش فرماندهان و مدیران قبل از پیاده‌سازی سامانه؛
9. : آشنایی پرسنل قبل از پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه؛
10. : کمک به بهبود عملکرد یگان از طریق پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه؛
11. : بهبود مستمر (بازنگری و کنترل مستمر ایرادات سامانه توسط متولیان امر).

نمودار 6: نمودار مقایسه زیرمعیارهای فرهنگ سازمانی

3-5-3. زیرمعیارهای مربوط به فناوری و زیرساخت

1. : وضعیت زیرساخت‌های یگان در حوزه IT (نرم‌افزاری و سخت‌افزاری، شبکه مناسب، رایانه، نگهداری، تعمیرات و ...)؛
2. : وضعیت امکان برخط (آنلاین) بودن سامانه در یگان؛
3. : پشتیبانی مستمر (ادمین) و تیم‌های رفع اشکال نرم‌افزار در ستاد بالادستی یگان؛
4. : وضعیت امکان برخط (آنلاین) بودن سامانه در یگان؛
5. : توانایی نرم‌افزار در تأمین نیاز‌های سامانه‌ای نگهداری و تعمیرات یگان.

نمودار 7: نمودار مقایسه زیرمعیارهای فناوری و زیرساخت

3-5-4. زیرمعیارهای مربوط به منابع مالی و انسانی

1. : وجود واحد متولی پیگیری امورات سامانه در یگان؛
2. : وجود نیروی انسانی متخصص و ماهر در یگان؛
3. : وجود اعتبارات و بودجه مناسب جهت پیاده‌سازی و پشتیبانی از سامانه (سخت‌افزاری و نرم‌افزاری)؛
4. : جایگاه شغلی (پست سازمانی) مناسب جهت کاربران سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه در یگان؛
5. : وضعیت کارگاه‌های تعمیراتی، ابزارآلات، ماشین‌آلات و انبار مناسب در یگان.

نمودار 8: نمودار مقایسه زیرمعیارهای منابع

3-5-6. زیرمعیارهای مربوط به فرایندها

1. : موجود بودن دستورالعمل‌های نگهداری تجهیزات، کارت‌های نگهداری، کتابچه‌های تعمیراتی و آرشیو مناسب جهت ورود داده‌های صحیح به سامانه در یگان؛
2. : وضعیت سامانه نگهداری و تعمیرات فعلی (دستی) در یگان؛
3. : وجود راهبرد مناسب (سند راهبردی، نقشه تعالی نگهداری و تعمیرات، ابلاغیه‌ها و دستورالعمل‌های لازم درخصوص لوم پیاده‌سازی سامانه در سازمان)؛
4. : وجود رده بندی سطوح تعمیراتی در یگان؛
5. : کدینگ قطعات انبارهای تعمیراتی.

نمودار 9: مقایسه زیرمعیار فرایندها

3-6. مطالعه موردی

با احتساب وزن معیار‌ها و زیرمعیارها، امتیاز هر معیار و زیرمعیار و امتیاز کل یگان مطابق جدول (14)، مشخص گردید. مطابق نظر خبرگان حداقل امتیاز لازم جهت پیاده‌سازی سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه در یک یگان 60 است. امتیاز کسب شده در یگان مذکور 33/54 است بنابراین یگان فوق شرایط لازم برای پیاده‌سازی موفق سامانه نگهداری و تعمیرات مکانیزه را دارا نیست. نمودار‌های راداری شکل (4) و (5) تحلیل وضعیت معیار‌ها و زیرمعیارها است که با کمک آن می‌توان نقاط ضعف یگان را بررسی و بهبود بخشید.

عیار	وزن معیار	زیرمعیار	وزن نهایی زیرمعیار	امتیاز از 100	امتیاز زیرمعیار با احتساب وزن	امتیاز معیار با احتساب وزن از 100
فرهنگ سازمانی	542/0	میزان استقبال فرماندهان و رؤسا از پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان	1366/0	65	879/8	8/24
		میزان استقبال پرسنل از پیاده‌سازی سامانه نت در یگان	0558/0	50	79/2
		میزان اعتقاد و اعتماد فرمانده نسبت به سامانه در برآورد مطالبه عملیاتی	0477/0	30	431/1
		میزان ارتباطات و تعاملات مؤثر (فرهنگ کار تیمی و گروهی) در یگان برای پیاده‌سازی سامانه	0423/0	50	115/2
		میزان نگرش سیستمی فرمانده یگان	0455/0	50	275/2
		میزان نیاز فرماندهان و کارکنان یگان نسبت به استفاده از گزارشات خروجی سامانه	0385/0	30	155/1
		میزان حمایت و پشتیبانی فرماندهان جهت پیاده‌سازی سامانه نت	0531/0	70	717/3
		میزان اعتقاد فرماندهان یگان به ارتقا نت مکانیزه از طریق بهبود مستمر	032/0	60	92/1
		میزان اعتقاد فرماندهان یگان به بهبود عملکرد یگان از طریق پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه	0379/0	50	895/1
		آموزش (میزان آشنایی) فرماندهان و مدیران یگان قبل از پیاده‌سازی سامانه	0358/0	20	716/0
		آشنایی (میزان آشنایی) پرسنل قبل از پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه	0141/0	30	423/0
فناوری و زیرساخت	231/0	وضعیت زیرساخت‌های یگان در حوزه IT (نرم‌افزاری و سخت‌افزاری، شبکه مناسب، رایانه، پرینتر و ...)	1058/0	60	348/6	99/16
		وضعیت امکان برخط (آنلاین) بودن سامانه در یگان	0432/0	95	104/4
		استفاده از نرم‌افزار مناسب در نظر گرفته شده (به جهت کاربری ساده)	034/0	90	06/3
		توانایی نرم‌افزار در نظر گرفته شده در تأمین نیاز‌های سامانه‌ای نت یگان	0347/0	65	2555/2
		پشتیبانی مستمر (ادمین) و تیم‌های رفع اشکال نرم‌افزار در ستاد بالادستی یگان	0129/0	95	255/1
منابع (انسانی و اعتبارت)	156/0	جایگاه شغلی (پست سازمانی) مناسب جهت کاربران سامانه نت مکانیزه در یگان	0192/0	50	96/0	96/9
		وجود واحد متولی پیگیری امورات سامانه در یگان	0777/0	90	993/6
		وجود نیروی انسانی متخصص و ماهر در یگان	0261/0	30	783/0
		وجود اعتبارات و بودجه مناسب جهت پیاده‌سازی و پشتیبانی از سامانه (سخت‌افزاری و نرم‌افزاری)	0084/0	30	252/0
		وضعیت کارگاه‌های تعمیراتی، ابزارآلات، ماشین‌آلات و انبار مناسب در یگان	0243/0	40	972/0
فرایندها	069/0	موجود بودن دستورالعمل‌های نگهداری تجهیزات، کارت‌های نگهداری، کتابچه‌های تعمیراتی و آرشیو مناسب جهت ورود داده‌های صحیح به سامانه دریگان	0099/0	30	297/0	58/2
		وجود رده بندی سطوح تعمیراتی در یگان	027/0	10	27/0
		کدینگ قطعات انبارهای تعمیراتی	0089/0	80	712/0
		وجود راهبرد مناسب (سند راهبردی، نقشه تعالی نت، ابلاغیه‌ها و دستورالعمل‌های لازم درخصوص لزوم پیاده‌سازی سامانه در سازمان)	0039/0	10	039/3
		وجود برنامه‌ریزی و زمان‌بندی پیاده‌سازی سامانه تا بهره‌برداری کامل توسط ستاد بالا دستی	0083/0	70	581/0
		وضعیت سامانه نت فعلی (دستی) در یگان	0106/0	65	689/0
جمع						33/54

شکل 4: نمودار راداری ارزیابی معیار‌های یگان مورد مطالعه

با توجه به نتایج حاصله و رنگ‌بندی انجام گرفته (رنگ آبی = وضعیت ایدئال، رنگ سبز = وضعیت قابل قبول و رنگ قرمز= وضعیت ارزیابی شده یگان)، معیار‌های «فناوری و منابع» دارای وضعیت قابل قبول برای پیاده‌سازی سامانه هستند. معیار «فرایندها» نزدیک به وضعیت قابل قبول است و معیار «فرهنگ سازمانی» در وضعیت قابل قبول نیست.

 

شکل5: نمودار راداری ارزیابی یگان مورد مطالعه (زیرمعیارها)

در شکل (8)، خط آبی امتیاز کسب شده یگان در هر زیرمعیار و خط نارنجی وضعیت قابل قبول است.

 

 

 

 

4. پاسخ به پرسش‌های پژوهش

پرسش اصلی: مدل مناسب جهت ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان‌های عملیاتی چگونه است؟

با توجه به مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی میدانی و نظرات خبرگان معیار‌ها و زیرمعیار اثرگذار بر ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان‌های عملیاتی شناسایی شدند. سپس با استفاده از روش BWM بااهمیت‌ترین و کم‌اهمیت‌ترین معیار و زیرمعیارها مشخص و مقایسه زوجی بین آن‌ها انجام شد و در نهایت وزن هر معیار و زیرمعیار مشخص گردید و در انتها مراحل فوق تبدیل به پرسش‌نامه ارزیابی گردید.

پرسش‌های فرعی:

• معیار‌ها و زیرمعیارهای مؤثر در پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان‌های عملیاتی کدام‌اند؟

4 معیار و 27 (بیست‌وهفت) زیرمعیار اثرگذار بر ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان‌های عملیاتی شناسایی شدند.

• بااهمیت‌ترین و کم‌اهمیت‌ترین معیار‌ها و زیر معیار‌های مؤثر در ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه کدام‌اند؟
• بااهمیت‌ترین و کم‌اهمیت‌ترین معیار‌ها و زیر معیار‌های مؤثر در ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه به شرح ذیل است:
• معیار «فرهنگ سازمانی» با اهمیت‌ترین معیار و معیار «فرایندها» کم‌اهمیت‌ترین معیار است؛
• زیرمعیار استقبال فرماندهان و مدیران با وزن 252/0 رتبه اول در بین زیرمعیارهای مربوط به معیار فرهنگ سازمانی را کسب کرده است؛
• زیرمعیار وجود زیرساخت مناسب با وزن 458/0 رتبه اول در بین زیرمعیارهای مربوط به معیار فناوری و زیرساخت را کسب کرده است؛
• زیرمعیار واحد متولی پیگیری با وزن 498/0 رتبه اول در بین زیرمعیارهای مربوط به معیار منابع مالی و انسانی را کسب کرده است؛
• زیرمعیار وجود دستورالعمل‌های نگهداشت با وزن 392/0 رتبه اول در بین زیرمعیارهای مربوط به معیار فرایندها را کسب کرده است.
• وزن‌ها و اولویت‌بندی معیار‌ها و زیرمعیارهای مؤثر در ارزیابی امکان‌سازی سامانه نت مکانیزه چگونه است؟

وزن‌ها و اولویت‌بندی معیار‌ها و زیرمعیارهای مؤثر در ارزیابی امکان‌سازی سامانه نت مکانیزه در جدول 12 مشخص گردیده است.

• نتایج ارزیابی انجام شده در میزان آمادگی سازمان (مطالعه موردی) به‌وسیله پرسش‌نامه استخراج‌شده از بندهای دو و سه اهداف فرعی به‌منظور بررسی امکان یا عدم امکان پیاده‌سازی سامانه چیست؟

نتایج مربوطه در قسمت مطالعه موردی تشریح گردید.

همچنین در جدول زیر مطابق با نظر خبرگان به ارائه راهکار‌هایی جهت هر معیار و زیر معیار پرداخته شده است.

جدول 14: ارائه راه‌کارهایی برای تقویت زیرمعیارهای مؤثر در ارزیابی امکان پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه

معیار	زیرمعیار	راهکار‌ها
C1: فرهنگ سازمانی	C11: میزان استقبال فرماندهان و رؤسا از پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان	ابلاغ سند راهبردی نت نیروهای مسلح و نت مقاومتی پایدار سپاه به تمامی رده‌ها و یگان‌های عملیاتی؛ ابلاغ سالانه انتظارات و مطالبات فرماندهی نیرو از یگان‌های عملیاتی در حوزه نت؛ اخذ گزارشات اشراف نت مبتنی بر خروجی‌های سامانه توسط یگان.
	C12:  میزان استقبال پرسنل از پیاده‌سازی سامانه نت در یگان	برگزاری جلسات مستمر توجیهی برای مدیران و پایوران یگان توسط معاونت آماد و نت رده؛ ثبت سوابق فنی پایوران در سامانه به‌منظور ارتقا شغلی و تأثیر در حقوق و پاداش‌ها.
	C13:  میزان اعتقاد و اعتماد فرمانده نسبت به سامانه در برآورد مطالبه عملیاتی	تشکیل جلسات مشورتی بین معاونت‌های عملیات و آماد و پشتیبانی قبل از ورود داده‌ها به سامانه به‌خصوص در حوزه تعیین وزن عملیاتی تجهیزات و نحوه محاسبه آمادگی عملیاتی تجهیزات.
	C14:  میزان ارتباطات و تعاملات مؤثر (فرهنگ کار تیمی و گروهی) در یگان برای پیاده‌سازی سامانه	انجام برنامه‌ریزی مدون و طرح در کمسیون‌های نت رده با محوریت واحد نت؛ تقسیم کار و نظارت و پیگیری مستمر فرمانده رده تا پیاده‌سازی کامل سامانه.
	C15: میزان نگرش سیستمی فرمانده یگان	برگزاری جلسات آموزشی، توجیهی توسط معاونت آماد و معاونت عملیات جهت فرماندهان یگان‌ها؛ تبیین سیاست‌ها و مطالبات سامانه‌ای حوزه نگهداشت برای یگان‌ها؛ گزارش‌گیری مستمر از خروجی‌های ثبت شده در سامانه توسط ستاد بالادست؛ ابلاغ دستورالعمل استفاده از داده‌های سامانه در گزارشات اشراف نت.
	C16: میزان نیاز فرماندهان و کارکنان یگان نسبت به استفاده از گزارشات خروجی سامانه	ابلاغ قواره مشترک نحوه برگزاری کمسیون‌های نت توسط معاونت آماد مبتنی بر استفاده از گزارشات سامانه نت مکانیزه در کمسیون‌های نت؛ تبیین نرم‌های اعتبارات نت تجهیزات مبتنی بر ثبت عملکرد و هزینه‌های تجهیز.
	C17: میزان حمایت و پشتیبانی فرماندهان جهت پیاده‌سازی سامانه نت	ابلاغ سند راهبردی نت نیروهای مسلح و نت مقاومتی پایدار سپاه به تمامی رده‌ها و یگان‌های عملیاتی؛ ابلاغ سالانه انتظارات و مطالبات فرماندهی نیرو از یگان‌های عملیاتی در حوزه نت؛ برگزاری جلسات توجیهی، آموزشی برای فرماندهان یگان توسط معاونت‌های عملیات و آماد.
	C18: کمک به بهبود عملکرد یگان از طریق پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه	برگزاری مستمر جلسات تحلیل ریشه‌ای خرابی با کمک داده‌های سامانه نت مکانیزه؛ تدوین فعالیت‌های نگهداشت در برنامه نرم‌افزاری سامانه کنترل ثبت هزینه‌های نت در سامانه توسط ستاد‌های بالادست؛ بررسی نتایج و گزارشات سامانه در کمسیون‌های نت.
	C19: آموزش فرماندهان و مدیران قبل از پیاده‌سازی سامانه	برگزاری آموزش توسط معاونت‌های آماد و عملیات و آموزش.
	C110: آشنایی پرسنل قبل از پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه	برگزاری آموزش توسط معاونت‌های آماد و عملیات و آموزش.
	C111: بهبود مستمر	بررسی نتایج و گزارشات سامانه در کمسیون‌های نت؛ گزارش‌گیری مستمر از نقاط قوت و ضعف سامانه توسط معاونت آماد از یگان‌های عملیاتی؛ تحلیل ریشه‌ای خرابی‌ها به‌صورت مستمر.
C2: فناوری و زیرساخت	C21: وضعیت زیرساخت‌های یگان در حوزه IT (نرم‌افزاری و سخت‌افزاری، شبکه مناسب، رایانه، پرینتر و ...)	احصا نواقص و کمبودهای یخت افزاری و نرم‌افزاری کلیه یگان‌های عملیاتی؛ پیش‌بینی اعتبارات جهت تأمین سخت‌افزار و نرم‌افزار در برنامه‌های سال؛ بررسی وضعیت و تقویت شبکه و فیبر نوری یگان‌ها.
	C22: وضعیت امکان برخط (آنلاین) بودن سامانه در یگان	حصول اطمینان از وجود شبکه و فیبر نوری در کلیه یگان‌ها و رفع نواقص و کمبودها؛ تأمین ملاحظات امنیتی.
	C23: نرم‌افزار مناسب به جهت کاربری ساده	مشخص نمودن برنامه‌های کاربردی مناسب جهت برنامه نرم‌افزاری؛ استفاده از تجربیات شرکت‌ها و سازمان‌هایی که نرم‌افزار نت مکانیزه دارند؛ برگزاری جلسات مشورتی بین شرکت نرم‌افزاری، معاونت آماد و رده‌های کاربر در طول برنامه‌نویسی.
	C24: توانایی نرم‌افزار در تأمین نیاز‌های سامانه‌ای نت یگان	احصای کلیه نیازمندی‌های عملیاتی و آمادی قبل از سفارش نرم‌افزار توسط معاونت‌های آماد و عملیات.
	C25: پشتیبانی مستمر (ادمین) و تیم‌های رفع اشکال نرم‌افزار در ستاد بالادستی یگان	پیش‌بینی شغل و جایگاه شغلی مربوطه در چارت سازمانی معاونت آماد؛ پیش‌بینی فیلد نرم‌افزاری مناسب درون سامانه جهت اعلام مشکلات توسط کاربران.
C3:  منابع (انسانی و اعتبارت)	C31: جایگاه شغلی (پست سازمانی) مناسب جهت کاربران سامانه نت مکانیزه در یگان	پیش‌بینی شغل و جایگاه شغلی مناسب در چارت سازمانی برای کلیه کاربران.
	C32: وجود واحد متولی پیگیری امورات سامانه در یگان	پیگیری کلیه امورات سامانه‌ای توسط نت رده؛ پیش‌بینی شغل مدیریت-کارشناس نت مکانیزه در کلیه واحدهای نت.
	C33:  وجود نیروی انسانی متخصص و ماهر در یگان	شناسایی پایوران سیستمی با تجربه فنی؛ برگزاری آموزش‌های مستمر به پایوران سیستمی شناسایی شده.
	C34: وضعیت کارگاه‌های تعمیراتی، ابزارآلات، ماشین‌آلات و انبار مناسب در یگان	وجود سامانه کدینگ و سماپل در کلیه انبارها؛ وجود دستورالعمل‌های کاربری و نت ویژه تجهیزات و ماشین‌آلات کارگاه‌های نت؛ وجود ابزارآلات و ماشین‌آلات مناسب در کارگاه‌ها.
	C35: آیا وجود اعتبارات و بودجه مناسب جهت پیاده‌سازی و پشتیبانی از سامانه (سخت‌افزاری و نرم‌افزاری)	پیش‌بینی اعتبارات مناسب در حوزه اعتبارات نت.
C4: فرایندها	C41: وجود راهبرد مناسب (سند راهبردی، نقشه تعالی نت و ...)	ابلاغ سند راهبردی نت نیروهای مسلح و نت مقاومتی پایدار سپاه به کلیه رده‌ها؛ تهیه نقشه تعالی نت در حوزه‌های مختلف توسط معاونت آماد.
	C42:  وجود دستورالعمل‌های نگهداری تجهیزات، کارت‌های نگهداری، کتابچه‌های تعمیراتی و آرشیو مناسب جهت ورود داده‌های صحیح به سامانه دریگان	تهیه دستورالعمل‌های نگهداری تجهیزات، کارت‌های نگهداری، کتابچه‌های تعمیراتی و آرشیو مناسب.
	C43: وجود رده بندی سطوح تعمیراتی در یگان	تهیه کتابچه‌های رده بندی خطوط فاصل تعمیراتی در کلیه حوزه‌های نت.
	C44:  کدینگ قطعات انبارهای تعمیراتی	انجام کدینگ و تعیین سماپل جهت کلیه قطعات موجود در انبار.
	C45:  برنامه‌ریزی و زمان‌بندی پیاده‌سازی سامانه تا بهره‌برداری کامل	انجام برنامه‌ریزی مناسب توسط معاونت آماد با همکاری یگان مربوطه.
	C46: وجود یک سامانه نت در یگان (نت دستی)	فعال‌سازی سامانه نت دستی (وجود کارت‌های تری‌ام، دستورالعمل‌های نگهداشت، سامانه دستی صدور حکم کار و وجود دفترچه‌های ثبت فعالیت تجهیز) قبل از پیاده‌سازی سامانه.

•  

 

5. نتیجه‌گیری و پیشنهاد

پس از گردآوری پرسش‌نامه اول که بین 23 نفر از خبرگان نگهداری و تعمیرات سپاه توزیع‌شده بود و اطمینان از پایایی و روایی معیار‌ها و زیرمعیارها و تعیین بهترین و بدترین معیار و زیرمعیار پیشنهادی توسط خبرگان، پرسش‌نامه دوم برای انجام مقایسات زوجی با استفاده از مدل BWM بین 14 نفر از خبرگان حوزه نگهداری و تعمیرات توزیع گردید. سپس نتایج پرسش‌نامه دوم باهدف تعیین وزن و اولویت‌بندی معیار‌ها و زیرمعیارها، با استفاده از الگوریتم روش BWM و به کمک نرم‌افزارهای اکسل و لینگو، مورد بررسی قرار گرفت.

در این پژوهش، برای تعیین وزن و اولویت‌بندی معیار‌های اصلی براساس هدف، معیار‌های «فرهنگ سازمانی، فناوری و زیرساخت، منابع و فرایندها»، به‌صورت زوجی باهم مقایسه شدند. محاسبات انجام‌شده نشان داد که معیار «فرهنگ سازمانی» با وزن 0.542 بیشترین اولویت را در میان معیار‌های دیگر برای رتبه‌بندی ارزیابی امکان پیاده‌سازی نگهداری و تعمیرات مکانیزه در یگان‌های عملیاتی دارد. همچنین معیار «فناوری و زیرساخت» و فنی با وزن 231/0 در اولویت دوم قرار دارد و معیار «منابع انسانی و مالی» با وزن 156/0 و معیار «فرایندها» با وزن 069/0 در اولویت‌های سوم و چهارم هستند. همچنین وزن (اهمیت) زیرمعیارهای هریک از معیار‌های اصلی، به روش مقایسات زوجی تعیین شده‌اند.

• زیرمعیار استقبال فرماندهان و مدیران با وزن 252/0 رتبه اول در بین زیرمعیارهای مربوط به معیار فرهنگ سازمانی را کسب کرده است.
• زیرمعیار وجود زیرساخت مناسب با وزن 458/0 رتبه اول در بین زیرمعیارهای مربوط به معیار فناوری و زیرساخت را کسب کرده است.
• زیرمعیار واحد متولی پیگیری با وزن 498/0 رتبه اول در بین زیرمعیارهای مربوط به معیار منابع مالی و انسانی را کسب کرده است.
• زیرمعیار وجود دستورالعمل‌های نگهداشت با وزن 392/0 رتبه اول در بین زیرمعیارهای مربوط به معیار فرایندها را کسب کرده است.

5-1. پیشنهادها و نکاتی برای سیاست‌گذاران و پژوهشگران

آنچه در این پژوهش بدان پرداخته شد، تعیین و تبیین معیار‌ها و زیرمعیارهای مهم اثرگذار در پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در یگان‌های عملیاتی بوده است. نظرات خبرگان به محقق در شناسایی مهم‌ترین عوامل یاری رسانده است و پرسش‌نامه‌های تکمیل شده برای سنجش عملکرد هر معیار و زیرمعیار در یگان‌های عملیاتی استفاده شده است. با این پیش‌فرض، لازم است پژوهشگران و سیاست‌گذاران حوزه نگهداری و تعمیرات به موارد ذیل توجه نمایند:

• نخست آنکه متناسب با بستر بومی هر سازمان با توجه به مأموریت و فرایندهای آن، معیار‌ها و زیرمعیارهای مؤثر شناسایی شده می‌تواند تغییراتی داشته باشد و عوامل نهایی منتخب تغییراتی هرچند اندک داشته باشند؛
• دوم، سطح عملکرد هر معیار و زیرمعیار، متناسب با هر سازمانی متفاوت است، به‌عنوان مثال در یک سازمان می‌تواند معیار «زیرساخت» در سطح مطلوبی باشد و در سازمان دیگری بدان توجهی نشده باشد. بنابراین رویکرد واکنش و اقدام بایستی متفاوت باشد؛
• دیگر آنکه، بررسی چهار معیار تعیین شده در پژوهش نشان می‌دهد معیار «فرهنگ سازمانی» که به‌عنوان تأثیرگذارترین معیار‌ها، در مدل شناسایی شده است، بایستی مورد توجه قرار گیرد، چراکه عملکرد در این معیار، می‌تواند معیار‌هایی چون «فناوری و زیرساخت»، «منابع» و «فرایند‌ها» را تحت تأثیر قرار دهد.

در پایان، انجام تحقیقات ذیل به پژوهشگران پیشنهاد می‌گردد:

• استفاده از روش‌های محاسباتی دیگر در پژوهش‌های مشابه؛
• بررسی نقش پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه در تعالی نت، افزایش دسترس‌پذیری تجهیزات، افزایش قابلیت اطمینان، کاهش نرخ خرابی‌ها و ...؛
• بررسی وضعیت موجود سامانه نت مکانیزه در یگان‌هایی که سامانه پیاده‌سازی شده به‌منظور رفع ایرادات احتمالی و نیل به‌سوی بهبود مستمر؛
• استخراج نرم‌های مالی نگهداری و تعمیرات تجهیزات عمده دفاعی با استفاده از داده‌های سامانه نت مکانیزه به‌منظور ارائه مدل بودجه‌ریزی نت؛

نقش هوش مصنوعی در پیاده‌سازی سامانه نت مکانیزه.

 

1. Computerized Maintenance Management System (CMMS)

 

[2]. Raliability Centered Maintenance

[3]. Total Productive maintenance

1. Programable Lagic Control[4]
2. Rodrigues
3. Integrated Maintenance System
4. LOPEZ

  

تعداد مشاهده مقاله: 159

تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2