آمار
| تعداد نشریات | 21 |
| تعداد شماره‌ها | 455 |
| تعداد مقالات | 3,487 |
| تعداد مشاهده مقاله | 3,711,324 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 2,859,151 |
تحلیل استراتژیک دالان زنگزور: ارزیابی ریسک‌های ژئوپلیتیک و فرصت‌های مالی - اقتصادی برای ایران در زنجیره تأمین منطقه‌ای | ||
| فصلنامه اقتصاد دفاع و توسعه پایدار | ||
| مقاله 6، دوره 11، شماره 41، مهر 1405، صفحه 145-171 اصل مقاله (1.03 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| نویسندگان | ||
| میثم شاهوردی* 1؛ افشین خاکباز2؛ مسعود بذرافکن3 | ||
| 1دانشجوی دکترا، دوره حرفه‌ای مدیریت کسب و کار (DBA)، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. | ||
| 2دکترا، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. | ||
| 3دانشجو دکترا، گروه مدیریت مالی، واحد شهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی، شهر قدس، ایران. | ||
| چکیده | ||
| منطقه استراتژیک قفقاز جنوبی شاهد تحولات ژئوپلیتیک عمیقی است که از جمله مهم‌ترین آن‌ها طرح کریدور ترانزیتی زنگزور است. این پژوهش با تمرکز بر منافع ملی ایران و نقش‌آفرینی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از جمله ترکیه، ارمنستان، روسیه و آمریکا، به تحلیل پیامدهای ژئوپلیتیک و اقتصادی اجرای این دالان می‌پردازد. مطالعه حاضر از نوع اکتشافی–تبیینی و با رویکرد ترکیبی متوالی (کیفی–کمّی) انجام شده است. در مرحله نخست، تحلیل محتوای اسناد و بیانیه‌های سیاسی برای استخراج متغیرهای کلیدی انجام شد؛ سپس داده‌های به‌دست‌آمده در قالب ماتریس SWOT به‌منظور شناسایی عوامل داخلی و خارجی دسته‌بندی گردید؛ در گام نهایی، نتایج این تحلیل‌ها به‌عنوان ورودی تحلیل سناریو برای شبیه‌سازی پیامدهای مالی و ژئوپلیتیک آینده به‌کار رفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که در بدبینانه‌ترین سناریو، اجرای کامل کریدور زنگزور می‌تواند با انحراف ترافیک ترانزیتی، سالانه موجب زیان خالص حدود ۴۵ میلیون دلاری برای ایران شده و شاخص ریسک ژئوپلیتیک کشور (در مقیاس پنج‌درجه‌ای طراحی‌شده در چارچوب تحلیل سناریو) را به سطح بحرانی (۵ از ۵) برساند. در مقابل، در سناریوی مشارکت فعال، ایران می‌تواند با حفظ و حتی افزایش حجم ترانزیت، به سود خالص سالانه ۱۰۵ میلیون دلاری و ریسک ژئوپلیتیک پایین (۲ از ۵) دست یابد. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که تهدید دالان زنگزور برای ایران قطعی نیست و تبدیل آن به فرصت، مستلزم اتخاذ راهبردی فعال دو وجهی است: نخست، دیپلماسی تهاجمی برای نهادسازی و تضمین سهم ایران در نظم ترانزیتی جدید، و دوم، سرمایه‌گذاری هدفمند در ارتقای زیرساخت‌های مرزی و مسیرهای جایگزین مانند کریدور ارس. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| کریدور ترانزیتی زنگزور؛ تحلیل ژئوپلیتیک؛ منافع ملی ایران؛ ریسک امنیتی؛ راهبرد تطبیقی | ||
| مراجع | ||
|
احمدی، ابراهیم؛ حافظ نیا، محمدرضا؛ احمدی پور، زهرا و قادری‌حاجت، مصطفی. (1404). تحلیل انزوای ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک، 21(1)، 36-68 .
پور احمدی میبدی، حسین و فیض اللهی، مهدی. (1402). تشدید تنش در قره‌باغ و چالش منافع منطقه‌ای ایران در سال‌های 2020 و 2023. مطالعات اوراسیای مرکزی، 16(2)، 75-100.
سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای. (۱۴۰۲). گزارش آمار عملکرد پایانه‌های مرزی کشور (۱۴۰۰-۱۴۰۲) [گزارش]. تهران: سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای http://www.rmto.ir.
عبدالهی یامچی، عباس؛ ابراهیمی، مرتضی و محموداوغلی، رضا. (1403). بررسی تبعات اقتصادی و سیاسی ایجاد کریدور زنگزور بر جمهوری اسلامی ایران [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه محقق اردبیلی].
مجلس شورای اسلامی. (1400). راهکارهای تقویت دیپلماسی اقتصادی ایران و جمهوری ارمنستان پس از بحران قره باغ [گزارش شماره 17581]. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1666564
مرکز پژوهش‌های اتاق ایران. 1402. گزارش گذرگاه زنگزور: پیامدهای آن بر موفقیت ژئواکونومیک ایران https://otaghiranonline.ir/UFiles/Docs/2023/11/22/Doc2023112209013261.pdf
ناصری، علی و شکوری، ابوالفضل. (1403). ایران و ژئوپلتیک دالان زنگزور. فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز. 30 (125)، 55-94.
Aliyev, S. (2025, March 27). Strategic aspects of the Zangazur transport corridor in the context of sustainable development. Zenodo.
Arvis, J.-F., Ojala, L., Wiederer, C., Shepherd, B., Raj, A., Dairabayeva, K., & Kiiski, T. (2018). Connecting to compete 2018: Trade logistics in the global economy. World Bank. https://lpi.worldbank.org/report
Asian Development Bank. (2021). CAREC corridor performance measurement and monitoring annual report. Asian Development Bank.
Asian Development Bank. (2023). Central Asia Regional Economic Cooperation (CAREC) corridor performance measurement and monitoring annual report 2022. https://cpmm.carecprogram.org/uploads/CAREC-Corridor-Performance-Measurement-Monitoring-Annual-Report-2022.pdf
Axelrod, R. (1984). The evolution of cooperation. Basic Books.
BBC Monitoring. (2023, October 14). Regional tensions rise over the proposed Zangezur corridor. BBC News. https://www.bbc.com
Casson, M. (2000). Economics of international business: A new research agenda. Edward Elgar Publishing.
Christopher, M. (2016). Logistics & supply chain management (5th ed.). Pearson Education.
Davies, H., & Ellis, P. (2000). Porter’s competitive advantage of nations: Time for the final judgement? Journal of Management Studies, 37(8), 1189–1214. https://doi.org/10.1111/1467-6486.00221
Dunning, J. H. (1993). Multinational enterprises and the global economy. Addison-Wesley.
(2024, February 2). The Zangezur corridor and Armenia’s southern dilemma. https://eurasianet.org
Faye, M. L., McArthur, J. W., Sachs, J. D., & Snow, T. (2004). The challenges facing landlocked developing countries. Journal of Human Development, 5(1), 31–68.
Gafarlı, T. (2025). Unlocking the potential in the South Caucasus: The Zangezur Corridor’s impact on the Trans-Caspian International Transport Route (Middle Corridor). Perceptions: Journal of International Affairs, 29(2), 148–173. https://dergipark.org.tr/en/pub/perception/article/1535350
Ghaderi Hajat, M., Moniri, K., & Amirpour, I. (2025). The impact of the Zangezur corridor on the geopolitical weight of Iran. Central Eurasia Studies, 17(2), 189–213.
Hashimov, E., Talibov, A., & Iskandarov, K. (2025). The socioeconomic impact of the Zangezur Corridor on the South Caucasus region. Social Development and Security, 15(4), 1–18.
Ismailov, E., & Papava, V. (2006). The Central Caucasus: Essays on geopolitical economy. CA&CC Press.
Israyelyan, A. (2025). The “Zangezur Corridor” initiative: Postwar geopolitical strategies of Armenia, Azerbaijan, Turkey, and Iran in the South Caucasus. Pathways to Peace and Security, 1(68), 142–155.
Kaleji, V. (2024, February 5). Is the Aras Corridor an alternative to Zangezur? CACI Analyst. https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13788-is-the-aras-corridor-an-alternative-to-zangezur.html
Kavtaradze, E. (2024). Armenia and Azerbaijan in a geopolitical battle: Zangezur Corridor. International Scientific Journal “The Caucasus and the World,” (29), 124–129.
Keohane, R. O. (1984). After hegemony: Cooperation and discord in the world political economy. Princeton University Press.
Keohane, R. O., & Nye, J. S. (1977). Power and interdependence: World politics in transition. Little, Brown.
Khalil, E. L. (1992). Review of the book Geography and trade, by P. Krugman. Southern Economic Journal, 59(2), 337–339.
Lundan, S. M., & Dunning, J. H. (2008). Multinational enterprises and the global economy. In United Nations Library on Transnational Corporations.
Mackinder, H. J. (1904). The geographical pivot of history. The Geographical Journal, 23(4), 421–437.
Malysheva, D. (2023). Russia and Eurasia’s transit corridors. Russia and New States of Eurasia, (2), 91–102.
Martinez, O. J. (1994). Border people: Life and society in the U.S.–Mexico borderlands. University of Arizona Press.
Memanishvili, V. (2025). The impact of the Zangezur Corridor on Georgia’s transit function in the South Caucasus region. Zenodo.
Merkus, E. (2024). Gravity models in international trade: A specification curve analysis. SSRN.
Ó Tuathail, G. (1996). Critical geopolitics: The politics of writing global space. University of Minnesota Press.
Perroux, F. (1950). Economic space: Theory and applications. The Quarterly Journal of Economics, 64(1), 89–104.
Porter, M. E. (1990). The competitive advantage of nations. Free Press.
Russia in Global Affairs. (2024). Zangezur Corridor: Economic potential and political constraints. Russia in Global Affairs. https://eng.globalaffairs.ru/articles/zangezur-corridor
Shapiro, C., & Varian, H. R. (1999). Information rules: A strategic guide to the network economy. Harvard Business School Press.
Sheffi, Y. (2005). The resilient enterprise: Overcoming vulnerability for competitive advantage. MIT Press.
Spykman, N. J. (1944). The geography of the peace. Harcourt, Brace & Company.
United Nations Conference on Trade and Development. (2024). World investment report 2024: Investment facilitation and digital government. https://unctad.org/publication/world-investment-report-2024
Waltz, K. N. (1979). Theory of international politics. McGraw-Hill.
Williamson, O. E. (1985). The economic institutions of capitalism: Firms, markets, relational contracting. Free Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 154 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 50 |
||